Op deze zondag een podcast. De Ongelooflijke Podcast is steeds zeer interessant, met een breed spectrum van gasten die de nodige tijd krijgen om in te gaan op boeiende kwestie over onze samenleving en zinsgevingsvraagstukken.
Vandaag Maarten van Rossem over de toestand van de wereld, Trump, de grootmachten, de positie van Europa. Maar ook over de zin van het leven en het belang van grote en kleine verhalen.
Veel luisterplezier
De aanvallen van de neoliberale partijen op de mutualiteiten van de afgelopen tijd waren serieus. Verkocht als "effectiëntieoefening" is het een frontale aanval op het middenveld. Het middenveld is een essentieel deel van ons maatschappelijk weefsel, het is een pijler van onze verzorgingsstaat en een stevige verdedigingsmuur tegen neoliberale kaalslag. Miranda Ulens van ABVV kroop in haar pen en schreef een excellent opiniestuk.
Vlaams minister-president Matthias Diependaele stelt dat het middenveld een verdienmodel geworden is. Hij vergeet daarbij wie Vlaanderen welvarend heeft gemaakt, stelt Miranda Ulens.
We kennen het verhaal. Meer dan honderd jaar geleden was de Vlaming arm. Geen dokter als het kind ziek werd, geen loon als de fabriek sloot. Geen pensioen als het lichaam op was. Hij sprak een taal die in de rechtbank, op de universiteit en in het bedrijf nauwelijks meetelde. Hij stond onderaan, en zowat alles was erop gericht om hem daar te houden.
Hij is daar niet alleen uitgeraakt, en zeker niet met dank aan de markt. Hij raakte eruit omdat hij zich organiseerde. Kijk naar Gent, naar mijn eigen traditie. Daar bouwde Edward Anseele vanaf 1880 een wereld op uit het niets. Dankzij de coöperatieve bakkerij Vooruit had de arbeider brood. Met de Bond Moyson kwam er een ziekenkas. Er kwam nog meer: een bank, een feestlokaal, een krant.
August Vermeylen schreef rond 1900 dat we “Vlamingen moesten zijn om Europeërs te worden”. Hij maakte van de ontvoogding een culturele zaak, een kwestie van waardigheid, en verbond ze met de sociale strijd. De vernederlandsing van de universiteit, het recht om in de eigen taal te leren en te denken: dat is allemaal niet uit de lucht komen vallen, dat is bevochten. Door verenigingen, door de arbeidersbeweging, door wat we vandaag het middenveld noemen.
De sociale zekerheid die in 1944 werd vastgelegd, draaide niet rond een ministerie, maar rond die organisaties. De mutualiteit betaalt tot vandaag je terugbetaling uit. De vakbond beheert, via het Gentse stelsel, je werkloosheidsuitkering.
Het was een hele groep die zich via het collectief verhief, en daarbij was solidariteit geen gevoel, maar een techniek. Dat is de kern die minister-president Diependaele in Ninove wat gratuit oversloeg (DS 3 juni). De Vlaming is niet rijk geworden ondanks zijn vakbonden, mutualiteiten en verenigingen. Hij is rijk geworden dankzij hen. De zuilen als ladder.
Nieuwe hoofdrolspeler
Maar ergens in de jaren 70 kantelde dat verhaal. Na de gouden jaren 60 was Vlaanderen welvarend geworden. De Waalse zware industrie liep leeg, het zwaartepunt verschoof naar het noorden, en de armoede van de grootouders werd een herinnering. Er kwam een nieuwe hoofdrolspeler in beeld, en het was niet langer de arbeider. Het was de ondernemer.
Ook dat werd georganiseerd, met evenveel toewijding als waarmee Anseele zijn bakkerij had gebouwd. Figuren als Vaast Leysen en René De Feyter maakte van het Vlaams Economisch Verbond de strijdstem van de Vlaamse werkgevers. Ondernemerschap werd aan Vlaamse autonomie gekoppeld, het werd de kiem voor wat later Voka zou worden. Er kwam een eigen pers bij. De Financieel-Economische Tijd, in 1968 opgericht door het VEV. Trends in 1975, naar het model van het Amerikaanse Forbes, met de Vlaams-nationalist Lode Claes als eerste directeur. Zo kreeg de Vlaamse ondernemer een taal, en een blad, een eigen verhaal.
Met de ondernemer als held werd individualisering de maat van alle dingen. Maar dat gaat voorbij aan alles wat dat individu heeft gevormd. De school, de wegen, openbare diensten, de zorg die anderen voor hem hebben gebouwd. Het collectief, het middenveld.
Er is niets mis mee, met ondernemen. Een land mag rijk worden, mag trots zijn op wie iets opbouwt. Het probleem is wat er met het geheugen is gebeurd. Hoe welvarender Vlaanderen werd, hoe meer het middenveld dat het had grootgebracht, als ballast begon te klinken. De ladder werd, voor wie bovenaan stond, een blok aan het been.
Demonisering
De N-VA is een politiek kind van dat rijkere, zelfbewuste Vlaanderen. Philippe Muyters stapte recht van de directie van Voka naar een ministerpost voor de N-VA. Johan Van Overtveldt ging van de redactie van Trends naar het ministerie van Financiën. En Bart De Wever heeft ooit, in een onbewaakt moment, gezegd dat Voka zijn echte baas is.
En nu heeft de N-VA een broertje dood aan het middenveld. De naoorlogse groei werkte net omdat dat middenveld mee aan tafel zat. Dat bouwt de N-VA stuk voor stuk af, vanuit een nationalistisch mensbeeld dat geen verschil verdraagt. Geen dialoog meer met kritische stemmen, wel demonisering, in de hoop dat de leden zwijgzaam meemarcheren. Diependaele wijst naar beneden. Naar het ziekenfonds, de vakbond, de vereniging die een subsidie krijgt. Zo droogt de kracht uit dat rijke middenveld op tot een dwangbuis van het eigen gelijk.
Maar het zijn de gewone mensen die deze welvaart steen na steen hebben opgebouwd. En precies daarom mag je hen niet uitspelen tegen wie het vandaag niet redt. Het is die solidariteit die wordt vergeten bij de Diependaeles van deze wereld. Diependaele zei: tijd om over te stappen. Ik zou zeggen: tijd om zich te herinneren via welke ladder we hier zijn geraakt. Zeker nu men gretig aan de poten ervan zaagt.
Benyaich, Bilal, Islam en radialisme bij Marokkanen in Brussel, Kessel-Lo, 2013.
Schüssler Fiorenza, Elisabeth, Jezus. Kind van Mirjam. Profeet van Sophia. Kritische bijdragen tot de feministische christologie, Kampen, 1997.
Taine, Hippolyte, Voyage en Italie. Tome 1. Naples et Rome, Paris, 1965.
Oosterhuis, Huib, Met alle wapens... op alle fronten Brussel, 1957.
Ausloos, Hans, Geweld God Bijbel, Averbode, 2019.
Brouwers, Floris, Maak je hart wakker. In het voetspoor van Silouan en de Woestijnvaders, Gent, 1995.
P.J. Triest, Geschriften: Sermoenen, Gent, 1998.
P.J. Triest, Andere Geschriften, Gent, 1998.
Van Damme, Oscar, d'Haenens, Jef, Onze Wonderjaren. Sint-Paulusseminarie Drongen Grootseminarie Gent, 1958 - 1964, Gent, 1995.
Op deze te warme zaterdag tijd voor lectuur. Iedereen Leest brengt een interview met prof. em. Walter Prevenier.
‘In 1950 ontwikkelde ik een plotse, intense passie voor literatuur’, zegt Walter Prevenier. De negentiger, kwiek als een springveer, zit aan de keukentafel van zijn flat in Seniorcity, een ruim bemeten woonzorgcentrum in Gent. ‘Ik las als kind erg veel, maar in de jaren ’50 ging de wereld echt open. Toen leidden leerkrachten Engels, Frans en Nederlands mij naar de grote namen van de literatuur.’
© Michiel Devijver en Iedereen Leest
Prevenier, een uit Zelzate afkomstige historicus gespecialiseerd in de middeleeuwen, de paleografie en de oorkondenleer, verwierf een cultstatus aan de UGent als docent Historische Kritiek. Al wie in de jaren tachtig en negentig een opleiding in de Letteren of de Wijsbegeerte volgde, passeerde bij Prevenier, werd gepusht om te durven denken en zou de kleine, welbespraakte man niet gauw vergeten. Ook de VS zijn hem niet vergeten. Prevenier reisde frequent naar de States om in verschillende staten de jonge generaties te begeesteren. Hij schreef ook een resem boeken en altijd is de Oost-Vlaming een docent gebleven. Ons bijna twee uur durend gesprek voelt aan als een lezing, zijn flat als een aula, zijn stem de soundtrack van een leven gebaseerd op de waarheid, of althans de zoektocht naar die waarheid. ‘Ik lees al mijn hele leven’, zegt hij, ‘ik schrijf al mijn hele leven en ik ga dat blijven doen tot ik er niet meer ben.’
Stoner
Op de tafel ligt een blad met aantekeningen. Tussen een stapel boeken - Tom Lanoye, Stefan Hertmans, Rik Van Puymbroeck- steken notities en feilloos is de taal waarmee Prevenier zijn Leeswereld tot leven wekt. ‘Hoewel ik als academicus de hele tijd bezig ben met non-fictie, blijf ik ook romans lezen’, zegt hij. ‘Niet louter uit ontspanning, maar evenzeer om de wereld beter te begrijpen.’ Walter Prevenier heeft als historicus zijn Leeswereld gedocumenteerd. ‘Dit zijn de boeken die ik sinds die oplaaiende passie als tiener heb gelezen’. Hij schuift me een paar vergeelde A4’tjes toe: oud papier waarop hij destijds met een typemachine bijhield wat hij las. Nederlandse bibliotheek is de titel van de bovenliggende lijst, met daarop honderden titels als De jeugd als inspiratiebron van Hubert Lampo, Lenteleven van Stijn Streuvels, Billy Budd van Herman Melville, Van Nitsjevo tot Chorosjo! van Johan Daisne en De gedaanteverwisseling van Franz Kafka.
Zeventien jaar was Walter Prevenier toen hij Racine, Molière, Descartes, Sophocles en Maeterlinck in het Frans las. Hij las ook over letterkunde, methodiek en geschiedenis, op een moment dat klasgenoten amper hun veters konden strikken. Hij maakte deel uit van de Zwitserse Billiken Pen Club, schreef brieven naar mensen die hij nooit ontmoette, kreeg brieven in het Frans terug uit Zuid-Vietnam, in het Duits uit Finland (‘Ich bedaure, dass Sie nicht begeisterter FREIDENKER sind wie ich.’). Nooit zou de vrijdenker uit Zelzate verworden tot een Stoner, naar het boek van John Williams, waarin het leven van het hoofdpersonage, een academicus, verzandt en verrafelt.
Mensenkennis
‘Ik lees fictie om geen stommiteiten te begaan in het echte leven’, zegt Prevenier. ‘Je kan een boek lezen over zestiende-eeuwse kooplieden, wat boeiend is, maar om de mensen om je heen te begrijpen zul je toch fictie moeten lezen. Dankzij romans leerde ik de lichaamstaal van collega’s ontcijferen, dankzij romans kon ik de gedachtenwereld van anderen decoderen, dankzij romans kon ik me handhaven als decaan, te weten dat ik jonge collega’s in toom moest houden. Je kan niet geloven hoeveel mensenkennis je nodig hebt om geen verkeerde beslissingen te nemen. Niet alleen romans, ook films hielpen me daarbij. Ik ben de zoon van een patissier die een tiental jaar ook een paar cinema’s exploiteerde. Wel, je kan een naslagwerk lezen over de ontmoeting van Hitler en Mussolini, maar je kan ook kijken ook naar Una giornata particolare. Dan zie je Sophia Loren ook nog eens.’ (lacht)
‘Fictie is mijn vluchtheuvel. Na de dagelijkse focus op wetenschappelijke tijdschriften, essays en andere onderzoeken, is de roman de plek waar alles een gevoel krijgt, een gezicht. Toen De Bourgondiërs van Bart Van Loo werd gepubliceerd, kreeg de romanist veel kritiek van historici. Ik heb Van Loo meteen verdedigd. Hij laat inderdaad personages fictieve dialogen voeren, tot grote onvrede van veel van mijn collega’s. Van Loo zegt wat de Bourgondiërs moeten hebben gedacht in die tijd. Dat wierp een criticus op in een debat, dat zoiets not done is. Waarop ik zei: “En wat doen wij dan, historici, doen wij niet net hetzelfde?” De Bourgondiërs is zo goed, omdat de auteur weet waarover hij schrijft. De gaten in onze kennis van die geschiedenis vult hij op met zijn verbeelding. Die verbeelding is heel realistisch. Van Loo schrijft geloofwaardige dialogen, daarom houd ik zo van dat boek.’
Verhulst
“In 'De draaischijf' beschrijft Lanoye het leven in de jodenwijk in Antwerpen vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Ik liep daar toen zelf rond als kind. Ik zie nog scherp voor ogen hoe alles er toen uitzag.”
Wie in 1934 is geboren, is in 2026 ouder dan haast iedereen. Prevenier kan er om lachen. ‘Romans brengen mijn eigen verleden tot leven. In De draaischijf, een fantastisch boek overigens, beschrijft Lanoye het leven in de jodenwijk in Antwerpen vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Ik liep daar toen zelf rond als kind. Mijn vader exploiteerde een bioscoop in de buurt en ik zie nog scherp voor ogen hoe alles er toen uitzag. En De opgang van Stefan Hertmans gaat zelfs over mensen die ik heel goed heb gekend. Voor een van hen, Adriaan Verhulst, schreef ik zelfs een lovende necrologie bij zijn overlijden.’
In De opgang schrijft Stefan Hertmans over de vroegere bewoner van een Gents huis dat de schrijver in 1979 kocht: Willem Verhulst, een vooraanstaande SS’er die mee afrekeningen en deportaties organiseerde. ‘De zoon van Willem, Adriaan, was mijn collega proximus aan de unief, een mediëvist met wie ik dertig jaar lang lesgaf en met wie ik het liberaal archief heb opgericht. We zaten samen in allerlei liberale, vrijzinnige, vlaamsgezinde verenigingen. Plots verplichtte dat boek me om mijn geschiedenis met Adriaan te herdenken. Voor de zoveelste keer drukte de fictie me dus met de neus op de feiten. Hoewel het natuurlijk ook een roman is, sta ik toe dat Hertmans met mijn voeten speelt. Ja, ik kan die klik maken. Al heb ik nadien contact gezocht met de auteur, aan wie ik trouwens ooit lesgaf. Ik legde uit dat zijn herinneringen -Hertmans had ook les gekregen van Adriaan- niet stroken met die van mij. Daarin schuilt de vrijheid van de romancier: de auteur mag doen met personages wat hij wil, zolang het maar authentiek is, geloofwaardig. Dan heb je me helemaal beet.’
bron: Iedereen Leest
Kameraden en vrienden, over exact 50 dagen beginnen de Gentse Feesten. Een vaste waarde zijn de Gentse Feestendebatten van Democratie 2000 en Trefpunt. Het programma voor deze editie is wederom ongemeen interessant.
Zaterdag 18 juli 2026
‘De huidige onmacht van links tegen de extreemrechtse verleiding’; Hoe kunnen we de normalisering van extreemrechts stoppen?
“Wil links terrein terugveroveren, dan moet het allereerst ferm afstand nemen van het dominante xenofobische frame. Met daarnaast de focus op grotere sociale gelijkheid, fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden en betere collectieve voorzieningen voor iedereen ongeacht achtergrond, dat het neoliberale beleid sinds de jaren negentig volkomen uit de wind houdt. Niet door migratie te bejubelen, maar door duidelijk te maken dat de problemen die mensen ondervinden echt niet zullen verdwijnen als we met een toverstokje alle migranten weg zouden kunnen toveren. Dat betekent ook dat een deel van “links” in de spiegel moet kijken en erkennen dat eerdere flirts met marktdenken en flexibilisering, maar ook met het meelopen met de “identitaire strijd”(de valstrik van rechts), (extreem)rechts alleen maar meer wind in de zeilen heeft geblazen (Leo Lucassen, hoogleraar)
Zondag 19 juli 2026
‘Welvaart… een sociale invulling’. Een antwoord aan BDW en consorten.
De besparingspolitiek is zowel sociaal als economisch stappen achteruit. Met zijn boek ‘over welvaart’ wil Bart De Wever aangeven dat er geen andere weg zou zijn. Een andere politieke keuze is mogelijk en ook nodig. Het debat maakt analyse van het conservatief, liberale moeras. Het debat bekijkt ook uitgewerkte plannen B om tot sociale vooruitgang te komen.
‘Is alles van waarde dan weerloos?’ Het Vlaamse cultuur- en wetenschapsbeleid onder de loep genomen.
Het rommelt in de sector van cultuur en wetenschap. Het museumlandschap wordt geherstructureerd, literaire en academische academisch verliezen hun werkingsmiddelen. Wordt hier allemaal wel grondig over nagedacht en moeten we niet terug naar de kern van wat een beleid in de kunsten, letteren en wetenschappen zou moeten zijn.
Dinsdag 21 juli 2026
‘Het middenveld onder vuur’. Vlaanderen als Hongarije aan de Leie?
Het middenveld is een belangrijke partner en actor in de opbouw van de welvaartstaat. Ze speelt een vooraanstaande rol in het medezeggenschap en medebeheer van de sociale zekerheid en de samenleving. Toch ligt dat middenveld al even onder vuur: zowel de “oude” als de nieuwe sociale bewegingen en burgerorganisaties. Intimidatie wordt gevolgd door aanvallen die de rechtstatelijke democratie overschrijden. Worden we een Hongarije aan de Leie?
Woensdag 22 juli 2026
‘De mythe van gelijke kansen’: Hoe onderwijs sociale ongelijkheid reproduceert.
Het
Vlaamse onderwijs wordt al decennialang beschouwd als een krachtige
motor voor sociale mobiliteit: een systeem dat kansen creëert en talent,
ongeacht afkomst, tot ontplooiing brengt. Maar staat die rol vandaag
onder druk?
In dit debat stellen we een fundamentele vraag: kan het
Vlaamse onderwijs nog steeds functioneren als een hefboom voor sociale
vooruitgang? Of zien we, onder invloed van het huidige beleid — na twee
legislaturen onder dezelfde politieke leiding — een evolutie die eerder
ongelijkheid bestendigt dan doorbreekt?
Deze discussie raakt aan de
kern van wat onderwijs hoort te zijn. Is het in de eerste plaats een
instrument om economische noden te dienen? Een middel tot persoonlijke
ontplooiing? Of een fundament voor een rechtvaardige samenleving waarin
iedereen gelijke kansen krijgt?
Donderdag 23 juli 2026
‘Pushbacks in Europa’ en de Belgische migratie aanpak: tussen recht en realiteit.
Het Europees migratiepact en de bijhorende pushbacks aan de buitengrenzen leggen de spanning bloot tussen het recht op bescherming en de praktijk van migratiecontrole. Tegelijk wint een logica van afschrikking en securitisering steeds meer terrein binnen het Europese migratiebeleid. In dit debat verkennen we eerst hoe deze spanningen zich op Europees niveau manifesteren, vervolgens richten we ons op de Belgische aanpak, en ten slotte staan we stil bij mogelijke alternatieven.
'Om ter luidst?'
We leven in een tijd waarin oude systemen knarsen en nieuwe vormen van samenleven, werken en creëren nodig zijn. Maar wie beslist wat de antwoorden van de toekomst zullen zijn op de prangende vraagstukken van vandaag. Wie bepaalt de waarheid waarop deze beslissingen worden genomen. We zijn ervan overtuigd dat alle stemmen nodig zijn om een antwoord te bieden op de uitdagingen van iedereen. Hoe zorgen we ervoor dat niet enkel de luidste roepers aan het roer staan. We spreken over wie gehoord wordt, wie spreektijd krijgt en welke kennis gewicht krijgt bij beleid, in onze dagelijkse realiteit en in de media. Maar bovenal, hoe we dit kunnen veranderen.
Zaterdag 25 juli 2026
‘Energie en maatschappelijke omwenteling’. Hoe wordt energie betaalbaar en ecologisch ?
Het
neo-liberalisme geeft geen maatschappelijke en duurzame oplossing. De
geo-politieke en militaire spanningen leiden tot machtsconcentratie en
superwinsten.
Stijgt de vraag naar energie? Kan de economie en de
huishoudens met minder ? Welke energie is het meest ‘rendabel’ en
ecologisch ? Transitie naar hernieuwbare energie… hoe en wanneer ? Welke
reconversie voor ondernemingen en transformatie voor de huishoudens ?
Zondag 26 juli 2026
‘Beleven we de neergang van de Verenigde Naties’ en de ondergang van het internationaal recht in de nieuwewereldorde?
“De crisis van de VN is ook een crisis van de wereldorde zelf. De naoorlogse architectuur - met duidelijke machtsblokken en een gedeeld minimum aan regels - past niet meer bij een gefragmenteerde, multipolaire wereld. Nieuwe machten eisen hun plaats op, oude machten klampen zich vast aan privileges. Geopolitieke concurrentie en nationalisme verdringen de collectieve kracht van de VN. In een tijdperk van groeiend ultranationalisme, brutale rivaliteit, en elk voor zich, is de VN minder een vredesfabriek dan een herinnering aan een ongemakkelijke waarheid: samenwerking is frustrerend en traag, maar het ontbreken ervan is allicht erger. De VN is geen instrument om de wereld te redden, maar een platform om de chaos in te dammen. Ik citeer graag voormalig VN-baas Dag Hammarskjöld (1905-1961): "De VN is niet bedoeld om van de aarde een paradijs te maken, wel om te voorkomen dat zij zou veranderen in een hel" (Björn Soenens, journalist)
