De landelijke culturele archiefinstellingen in Vlaanderen kregen enkele dagen geleden te horen dat de Vlaamse regering hun werkingssubsidies vanaf januari 2027 halveert.
Leidinggevenden van vakgroepen en opleidingen geschiedenis aan alle Vlaamse universiteiten luiden de noodklok na de aankondiging van drastische besparingen in de erfgoedsector.
Alles van waarde is weerloos, wist Lucebert al meer dan zeventig jaar geleden. De landelijke culturele archiefinstellingen in Vlaanderen (ADVN, AMSAB, CAVA, KADOC, Letterenhuis, Liberas, VAi) kregen enkele dagen geleden te horen dat de Vlaamse regering hun werkingssubsidies vanaf januari 2027 halveert. Ook de bovenlokale archiefinstellingen AMVB en de stadsarchieven van Mechelen en Ieper moeten de helft van hun Vlaamse subsidies inleveren. Voor de erfgoedbibliotheken blijft geen eurocent Vlaams geld meer over.
De gevolgen zijn ingrijpend. Deze besparingen gaan zelfs verder dan de 30 procent waarmee de bovenlokale musea en de regionale en landelijke dienstverlenende erfgoedorganisaties worden geconfronteerd. Voor bewaarinstellingen die niet op andere overheden kunnen terugvallen en decennialang collecties hebben opgebouwd, bewaard en ontsloten, zoals de landelijke culturele archieven, vormt deze ingreep een bedreiging voor hun voortbestaan.
De strategische visienota van minister Caroline Gennez van nauwelijks een half jaar geleden wordt hiermee feitelijk naar de prullenbak verwezen. Die benadrukte nog de waarde van minder zichtbare erfgoedtaken als registreren, bewaren, digitaliseren en onderzoeken. Dat net landelijke collectiebewarende instellingen, waarvan de impact misschien minder zichtbaar maar wel bijzonder breed is, het zwaarst worden getroffen, valt moeilijk te rijmen met de ambitie middelen in te zetten waar ze de grootste impact hebben.
Ook de nadruk op zogenaamde ‘cultuurmakers’ creëert een valse tegenstelling over wat cultureel-erfgoedwerking inhoudt. De beperkte publieke zichtbaarheid van archivarissen en bibliothecarissen lijkt de politieke drempel te verlagen om zwaar te besparen op archieven en erfgoedbibliotheken.
Hetzelfde geldt voor de kleinere, bovenlokale musea. Ook de opdrachten van deze bewaarinstellingen die verband houden met onderwijs, sociaal-cultureel werk en armoedebestrijding worden getroffen: de begeleiding van studenten, stagiairs en vrijwilligers en het digitaal toegankelijk maken van collecties voor een breed publiek.
Onherstelbare schade
Vooral de universitaire opleidingen geschiedenis dreigen onherstelbare schade te ondervinden. Zij voelen vandaag al de gevolgen van de drastische besparingen bij het Rijksarchief, terwijl ook lokaal steeds vaker wordt bezuinigd op archieven en bibliotheken. Zonder archieven kan geen historisch onderzoek worden verricht en kunnen geen toekomstige historici worden opgeleid. Zonder historici kan het collectieve geheugen van onze samenleving niet kritisch worden onderzocht en levend gehouden.
Besparingen op het beheer en de ontsluiting van historisch archief- en bibliotheekmateriaal raken daarom, net als besparingen op instellingen die museale collecties beheren, aan een essentiële maar vaak onzichtbare pijler van de democratische rechtsstaat. Het gaat niet alleen om het ondersteunen van de cultuurmakers en kritische stemmen van vandaag, zoals de minister benadrukt, maar ook om het bewaren en blijven valoriseren van wat cultuurmakers en kritische stemmen uit het verleden ons hebben nagelaten.
Dat net archiefinstellingen, die ons collectieve geheugen bewaren, onderzoeken en ontsluiten en de geschiedwetenschap van een onmisbare basis voorzien, bijna geruisloos zo zwaar worden getroffen, is pijnlijk. Als leidinggevenden van vakgroepen en opleidingen geschiedenis aan alle Vlaamse universiteiten vragen wij een meer evenwichtige of op zijn minst minder disruptieve en beter gespreide budgettaire ingreep in een sector die onmisbaar is voor de geschiedbeoefening in al haar vormen, van onderzoek en onderwijs tot publieksgeschiedenis.
Kaat Wils, voorzitter departement Geschiedenis, KU Leuven; Violet Soen, opleidingsvoorzitter Geschiedenis, KU Leuven; Koenraad Verboven, voorzitter vakgroep Geschiedenis, UGent; Prof. dr. Anne-Laure Van Bruaene, opleidingsvoorzitter Geschiedenis, UGent; Nel de Mûelenaere, opleidingsvoorzitter Geschiedenis, VUB; Karl Verstrynge, voorzitter vakgroep History, Archeology, Arts, Philosophy and Ethics, VUB; Tim Soens, voorzitter departement Geschiedenis, UAntwerpen; Bert De Munck, opleidingsvoorzitter Geschiedenis, UAntwerpen
bron: De Morgen
