het oriëntalisme van Anton Pieck

Abdelkader Benali schreef voor het Nederlandse dagblad Trouw een lezenswaardig stuk over Anton Pieck. Meer bepaald over het oriëntalisme van Anton Pieck.

Veel leesplezier:

Een bezoek aan de Efteling is de ultieme vorm van inburgering. Het spirituele hart van de Efteling is het Sprookjesbos, de grote attracties zijn er later omheen gebouwd. Ik had een geweldige dag in de Efteling. Ik heb me toen niet gestoord aan de kannibalen en vrolijke Chinezen van het Carnaval Festival. Wel hoor ik nog ­altijd de irritante muziek.

Een aantal jaren geleden ging ik voor het eerst in ­dertig jaar weer eens naar Kaatsheuvel. Samen met mijn neefje en nichtje bezocht ik het Sprookjesbos. Een sentimentele reis, mijn neefje wilde naar de Python. Het bos had niks van zijn charme verloren. We eindigden bij de vliegende fakir. De nog altijd sikkeneurig kijkende man zweefde nog altijd boven het tulpenveld. Toen hij daarmee klaar was verscheen hij in een beneden gelegen raam aan ons. Hij begon op zijn fluit te spelen om de tulpen te laten groeien. Oosterse Pokon.

Het geluid van de fluit stemde me weemoedig. De ­fakir is in de islam een persoon omgeven met heiligheid. Het woord fakir komt uit het Arabisch, het verwijst naar de gelofte van armoede, die de spirituele zoeker aflegt. Zijn enige rijkdom is de gave van God. En die gave kan worden aangewend om mensen te genezen, op een spijkerbed te liggen of slangen te bezweren.

De vliegende fakir lijkt me een uitvinding van de ­Efteling. Het vliegend tapijt is een heel oud transportmiddel in het Midden-Oosten. In Joodse vertellingen is het koning Salomon, die van een vliegend tapijt gebruikmaakt om van hot naar her te komen. De Koran kent Salomon de macht over de elementen toe, wind en ­water. In de vertellingen van Duizend-en-een-nacht vliegt koning Salomon op een tapijt de vijand tegemoet.

Bij mij bleef de vraag hangen waar Anton Pieck de ­inspiratie voor zijn oriëntaalse personages vandaan haalde. Van 1943 tot 1956 werkte Pieck aan de geïllustreerde complete uitgave van de Duizend-en-een-nacht. Het is een reis naar het land van mijn voorouders, die hem tot de oriëntalistische tekenaar maakte.

In de zomer van 1937 gaat Anton Pieck aan land in de havenstad Tanger. Hij zal zes weken in Marokko verblijven en koortsachtig tekenen. Na een kort verblijf in de havenstad trekt de lange Hollander verder naar Fes, Meknes en Marrakesh. De Marokkaanse reis levert hem een schat aan tekeningen en schetsen op. Met 75 tekeningen keert hij terug naar huis.

Het zijn romantische tekeningen, die vooral de bazaarcultuur laten zien. Pieck maakt een sprookjeswereld van Marokko. Hij ­tekende veel blinde bedelaars, want die zagen hem toch niet. Om onbespied zijn werk te kunnen doen, volgde hij stilletjes een Marokkaanse familie en maakte schetsen van ze. Het is de vrijheid van de kunstenaar, de ­dromer. Op mijn wandelingen door Tanger herken ik echter een aantal poorten, die hij heeft getekend. De realiteit werd niet helemaal verlaten.

Anton Pieck was een wereldreiziger, zijn Sprookjesbos is geïnspireerd door verhalen uit Oost en West.

Krijgstumult aan de Marokkaanse Kust

Vanaf deze week, en nog tot de 14 maart, kun je in het Jubelparkmuseum (te Brussel voor de jahils onder ons) gaan kijken naar vier wandtapijten.

Niets wereldschokkend hoor ik u denken, voor 4 stoffige tapijten kom ik mijn huis uit.
Bon, het zijn natuurlijk tapijten, en het zijn er maar vier, daar geef ik je gelijk in, maar het zijn zeer interessante voorstellingen van een vaak vergeten stukje koloniale geschiedenis. En moeten we er zeker ook bijzeggen, het is maar bij hoge uitzondering dat ze in België te bewonderen zijn.
De tapijten waren in Brussel voor hun groot onderhoud en verdwijnen dan terug naar Spanje, naar de Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopnemingskerk van Pastrana.

Waarom dus naar 'Krijgstumult aan de Marokkaanse Kust' gaan bekijken?

Eerst en vooral dus omdat Belgische wandtapijten uit de 15de eeuw sowieso meer dan het zien waard zijn.
Deze vier zijn vooral het zien waard door hun voorstelling. Het onderwerp is de veroveringstocht van Alfonso V o Africano in wat vandaag de dag Marokko is en toen het Koninkrijk Fez.

De wandtapijten zijn 11 bij 4 meter en zijn van een prachtige kwaliteit.

Voor de geïnteresseerden, wat meer over die Portugese invasie.

Alfons V (1432 - 1481) is vooral bekend in de geschiedenisboekjes, als hij er al in vermeld staat, als diegene die vorst was van het koninkrijk van Portugal en de Algarve ten tijde van prins Hendrik de Zeevaarder.

Maar hij heeft natuurlijk meer gedaan dat dan. Hij is de man die de conquista tot aan de andere oever van de zee verderzette.

De verovering, die in onze geschiedenisboekjes steeds voorgesteld wordt als 'reconquista' (al-ʼIstirdād in het Arabisch voor de geïnteresseerden), als herovering dus, was de strijd van adellieden uit de Pyreneeën ter verovering van het Iberisch schiereiland. De heilige kruistocht tegen het Islamitisch Gevaar, een laatmiddeleeuws fenonomeen die vandaag de dag nog steeds door onze blut-und-bodem-islamofoben wordt opgehemeld. Toen de verovering 'compleet' was en de katholieke koninkrijken het hele Iberisch schiereiland in handen hadden, was de kous volgens sommigen nog helemaal niet af. De hele wereld moest een strijdtoneel worden, het gevecht moest gevoerd worden in het 'hart' van de Islamitische wereld. Deze ideologie, die voor een deel de uitdrukking was van de belangen van het opkomende handelkapitalisme, richtte zich op de verovering van Afrika en het ontsluiten van de economische topregio's in de toenmalige wereld voor de 'christelijke' handelskapitalisten.

Deze invasie kreeg uitgebreide zegeningen van de Katholieke Kerk. In 1452 vaardigde zijne heiligheid Paus Nicholas V de Pauselijke Bul Dum Diversas uit. Hiermee werd de kolonialisering en de slavernij van 'saracenen, heidenen en om het even welke andere ongelovigen' gezegend. In 1455 deed dezelfde paus er nog een schepje bovenop in Romanus Pontifex.


Toen in Alfons V in 1448 de troon besteeg, rekende hij eerst af met te machtig geworden edellieden, na de Slag bij Alfarrobeira op 20 mei 1449, kan hij zijn macht consolideren. Toen kon hij zich concentreren op de invasie van Noord-Afrika.
Zijn grootvader, João I, had in 1415 de noordelijke havelstad Ceuta ingenomen. Zijn invasieleger slaagde er in om Alcacer Ceguer, in 1458, Tanger, in 1464 en Arzila, in 1471, in te nemen. Later werden delen van Guinea en Kaapverdië veroverd.
De Portugezen zullen laten nog Safi, in 1488, El Jadida, in 1502, Agadir, in 1505 en Souira Guedima, in 1506, innemen. Ondanks pogingen van de koningen van Fez en hun Spaanse bondgenoten om dit te verhinderen (christelijk-islamitische dialoog en samenwerking was heel normaal in die tijd, Spanje dat trouwens terzelfdertijd hun finale gevecht leverde tegen Granada). Aan dit hele avontuur kwam een einde toen de Saadi-dynastie het noorden in handen nam en het land grotendeels zuiverde van Portugezen en binnensluipende Ottomanen.
Grotendeels want Ceuta bleef in Portugese handen tot 1668, toen werd een deal gesloten die een einde maakte aan de Portugese en Spaanse dynastieke troebelen en Ceuta in Spaanse handen bracht. Spanje bezet Ceuta tot op de dag van vandaag.
Kameraden, vrienden en anderen, voor de prijs moet je het niet laten, je geraakt binnen voor 5 € voor werkende mensen, 4 € voor studenten en 1,50 € voor de werkelozen onder ons (inclusief de toegang tot de vaste verzamelingen).
Meer praktica