privilege en gevoeligheid

Vandaag een korte passage uit Opzij, van de hand van Hasna El Maroudi.

We praatten nog een tijdje door over wit privilege, maar ook over witte gevoeligheid. Dat is de rem op ieder gesprek over racisme. Laat de term ‘racisme’ bij een willekeurige groep witte Nederlanders vallen en merk eens op hoe gereageerd wordt. Er wordt gezucht en ongemakkelijk gelachen. Iemand loopt weg, een ander roept ‘moeten we die discussie nu alweer voeren?’ Voor je het weet gaat het gesprek niet langer over het institutionele racisme dat ingebakken zit in Nederlandse systemen en de gevolgen daarvan voor niet-witte Nederlanders, maar over het ongemak van de witte Nederlander om deel te nemen aan dit gesprek. Omdat de witte Nederlander bang is uitgemaakt te worden voor racist. Inmiddels lijken we in cirkels te discussiëren. Daarom wat tips voor mijn witte mede-Nederlander hoe om te gaan met racisme en het gesprek erover:

Wees reflectief, corrigeer jezelf waar nodig en corrigeer je omgeving
Een inkoppertje, maar in de praktijk toch lastig. Verandering begint bij jou en je omgeving. Als je oom het n-woord gebruikt of als je collega een sollicitant niet wil aannemen, want  ‘n-woord’, zeg er wat van. Wees ook niet bang om eerlijk te zijn over je eigen vooroordelen, we hebben ze allemaal, maar doe er wat aan.

Geef de ander de ruimte om te spreken en luister, écht
Men luistert wel naar zwarte geluiden, maar horen doet men nog te weinig. Media geven Sylvana Simons graag een podium, maar reflecteren op wat ze zégt over te witte redacties? Ho maar.

Stop met het vergelijken van vervelende ervaringen 
Wanneer je geluisterd hebt, voeg daar dan niet meteen je eigen ervaring of verhaal aan toe, maar accepteer wat er net verteld is. Bijvoorbeeld wanneer iemand je vertelt een te laag schooladvies te hebben gekregen vanwege zijn of haar achtergrond. Roep dan niet ‘mijn kinderen en ik kregen ook…!’ Was dat advies aan je kleur gerelateerd? Nee. Krijgen migrantenkinderen structureel een te laag advies? Ja. Racisme is geen wedstrijd, het is een probleem waar een oplossing voor gevonden moet worden.

link: Opzij

terug naar school - ongelijkheid in de klas

Kameraden en vrienden, het is wederom 1 september. Terug naar school voor de schoolgaande jeugd.





Telkens weer hét uitgelezen moment voor analyse en reflectie over de gang van zaken in ons onderwijs.

Met stip de beste analyse die je de voorbije dagen kon lezen, was een stuk van dr. Orhan Agirdag. Hij is onderwijssocioloog en specialist in het onderzoek naar meertaligheid in het onderwijs. Een van zijn stokpaardjes is, geheel terecht overigens, de structurele discriminaties in ons onderwijsstelsel. Ik neem het stuk hier gewoon klakkeloos over.

Er is iets vreemds aan de hand met ons onderwijs. Doorheen de leerplicht leren we lezen, rekenen en de wereld rondom ons kennen. Waarover we heel weinig leren, is hoe de school zelf functioneert. Minstens twaalf jaar zitten we samen op school met succesvolle en minder succesvolle leerlingen. Maar hoe ongelijkheid in het onderwijs tot stand komt, behoort zelden tot de leerstof.

Leerlingen zijn niet blind en zien dat succes niet toevallig is verdeeld over sociale en etnische groepen. Bij gebrek aan onderbouwde kennis over ongelijkheid op school, vallen ze terug op de common sense. Dat bijvoorbeeld hun capaciteiten of talenten doorslaggevend zouden zijn. Uit onderzoek blijkt dat dit meritocratisch ideaal slechts een halve waarheid is: leerlingen uit minder welgestelde en gekleurde families presteren ondermaats, zelfs wanneer ze zeer slim zijn en thuis Nederlands spreken.

In publieke debatten wordt ongelijkheid in het onderwijs wél aangekaart. Alleen gebeurt dat meestal door te wijzen op de problemen aan de 'onderkant' van de samenleving: financiële beperkingen, taalproblemen, enzovoort. Nu is armoede natuurlijk een belangrijke factor en het is een degoutant idee om arme scholen minder financiële middelen te geven. Maar zelfs als er geen sprake meer zou zijn van armoede, kan onderwijsongelijkheid zich reproduceren.

Want wat er aan de 'bovenkant' van de samenleving gebeurt, is even belangrijk bij het ontstaan en de reproductie van ongelijkheid. Blanke en welgestelde groepen hebben immers heel wat privileges in het onderwijs. De structuur van het onderwijs, de inhouden van de curricula en zelfs de typische tijdsindeling op school reflecteren de privileges van de blanke en welgestelde groepen. Eenvoudig voorbeeld: oudercontacten gaan altijd 's avond door. Perfect op maat van het middenklassengezin waar van 9 tot 5 gewerkt wordt, maar niet voor de alleenstaande moeder die avondwerk moet doet.

Sociale-klasseprivileges drukken hun stempel door tot in de klasinteractie: kinderen uit meer welgestelde gezinnen worden (onbewust) vaker aan het woord gelaten en meer uitgedaagd dan armere kinderen. Nog duidelijker is het wit privilege in het onderwijs.

Het is een wit privilege dat Engels en Duits officiële onderwijstalen zijn, terwijl het spreken van Turks bestraft wordt in vele scholen (nochtans is het aantal Turkstalige Belgen het drievoud van het aantal Duitstalige Belgen). Het is een wit privilege dat bijna alle volwassenen op school blank zijn, met uitzondering van Zwarte Piet dan. En voor welke soort leerlingen zijn de lessen geschiedenis ontworpen als we het hebben over de 'val' van Constantinopel en de 'ontdekking' van Amerika?

Het is onder meer dankzij deze voorrechten dat blanke en welgestelde leerlingen in poleposition starten en winnen. Kan ook niet anders: geprivilegieerde leerlingen spelen altijd een thuismatch, terwijl de rest zich eerst moet aanpassen aan hun normen.

Het gegeven dat sociale en etnische privileges in het onderwijs onderbelicht worden, kan onderwijsongelijkheid verder versterken. Zo geven we niet-geprivilegieerde groepen het foute beeld dat ongelijkheid louter tot stand komt door hun gebreken. Wat leidt tot een huizenhoge selffulfilling prophecy: niet-geprivilegieerde leerlingen schakelen zichzelf uit omdat ze denken dat het onderwijs toch niets is voor 'mensen zoals ons'. Tegelijk verwarren geprivilegieerde ouders het voorrecht van hun kind makkelijk met 'hoogbegaafdheid'. Hierdoor stellen ze extra hoge eisen aan de school. Het beste willen voor jouw kind is niet altijd het beste voor alle kinderen.

Een startpunt voor emancipatorisch onderwijs is het (h)erkennen van deze sociale en etnische privileges. Inzicht ter zake verdient een plaats binnen het curriculum: we moeten erover kunnen praten met onze leerlingen. Alleen als we ons bewust zijn van deze privileges, kunnen we ze op termijn ongedaan kunnen.

'white like me'

Beste vrienden, het is maar een druilerige maandag vandaag, en, zoals gewoonlijk, maar zeker zoals gewoonlijk tijdens de vakantie, is er omzeggens niet kijkenswaardig op de schellevisie.

Vandaag kijken we naar een zeer interessante documentaire.



In het voorjaar verscheen de zeer bekijkenswaardige documentaire White Like Me van en met de Amerikaanse onderzoeker en anti-racisme activist Tim Wise. Hoofdthema is het zogenaamde white privilege en hoe een racistisch discours gebruikt wordt zowat alle sociale verworvenheden kapot te maken.