Op deze warme dinsdag een interessant interview van Rachel Maddows met Steven J. Ross, auteur van The Secret War Against Hate. American Resistance to Antisemitism and White Supremacy.
Voor zij die niet genoeg kunnen krijgen, Steven J Ross bij Terry Gross van NPR
Veel luisterplezier.
Vandaag verscheen een zeer raak opiniestuk geschreven door 50 docenten vakdidactiek levensbeschouwelijke vakken, de opleiders van de leerkrachten LBV.
Vandaag, 20 mei 2026, trekken de leerkrachten levensbeschouwelijke vakken naar het kabinet van Minister van Onderwijs, Zuhal Demir, in Brussel. Dat is op zich nog nooit gebeurd. Wij laten hen niet alleen staan. Namens de experten levensbeschouwelijk onderwijs in Vlaanderen publiceren we deze open brief en daarmee een ondubbelzinnig signaal aan de Minister van Onderwijs, en de volledige Vlaamse regering.
Wat hier gebeurt, is zonder precedent. Voor het eerst in de geschiedenis van het Vlaamse onderwijs spreken meer dan 50 docenten vakdidactiek levensbeschouwelijke vakken van het Vlaamse hoger onderwijs met één stem. Zij komen uit álle lerarenopleidingen van Vlaanderen, over alle associaties van het hoger onderwijs heen, en vertegenwoordigen sámen alle vakdidactieken. Wat hen onderscheidt in geloof of overtuiging, weegt vandaag niet op tegen wat hen verbindt: de overtuiging dat de levensbeschouwelijke vakken het verdienen om verdedigd te worden tegen deze afbraakpolitiek.
Wat er in een goede les levensbeschouwing gebeurt, gebeurt nergens anders in het Vlaamse curriculum. Dat is geen retoriek van een betrokken corps. Het is een vakdidactische vaststelling die de internationale onderwijswetenschap sinds twee decennia gestaag onderbouwt. Wie deze vakken in naam van "flexibilisering" en "besparingen" uitholt zonder hun aard te kennen, sloopt iets wat niet kan teruggebouwd worden.
Wij schrijven dit als de docenten vakdidactiek levensbeschouwelijke vakken van het Vlaams hoger onderwijs. De vakdidactiek heeft zich de afgelopen twintig jaar grondig herijkt en verrijkt. Van een model waarbij één traditie eenduidig op de leerlingervaring werd gelegd, bewoog ze naar een model waarin levensbeschouwelijk bewustzijn en interlevensbeschouwelijke dialoog centraal staan.
Wat doet een levensbeschouwelijk vak vandaag concreet?
Het vormt levensbeschouwelijke geletterdheid: het vermogen om cultuur, taal, geschiedenis, kunst, recht en samenleving te lezen in hun levensbeschouwelijke gelaagdheid. Wie zonder bijbelse, humanistische of koranische geletterdheid Europese literatuur, beeldhouwkunst of geopolitieke conflicten benadert, leest halfblind. Dat is geen luxe — het is een voorwaarde voor democratie: de symbolische taalregisters van de eigen samenleving werkelijk kunnen ontcijferen.
Het oefent bedachtzaamheid. Niet meditatie als wellnesspraktijk, maar een trage, steeds verdiepende en kritische houding waarin de leerling leert dat realiteit niet samenvalt met haar eerste interpretatie. In een tijd van TikTok-fragmentatie en algoritmische polarisatie is bedachtzaamheid een politiek-relevante deugd.
Het ondersteunt de ontwikkeling van een levensbeschouwing zonder die op te leggen. Doordat de leraar zelf vanuit een traditie spreekt, leert de leerling dat verankering en openheid elkaar niet uitsluiten. Empirisch onderzoek bij meer dan dertigduizend Vlaamse leerlingen toont aan dat dit type onderwijs een kritische en bedachtzame levensbeschouwelijke stijl bevordert, die negatief correleert met racisme, autoritarisme en intolerantie.
Het oefent het uithouden van verschil. De eigen overtuiging en die van de ander leren uithouden of dragend ondervragen. Hannah Arendt sprak in deze context van enlarged mentality. De capaciteit om bij verschil te blijven zonder zichzelf te verliezen of de ander te annexeren: wie haar nergens leert, gedijt niet in een diep plurale samenleving.
Het thematiseert menselijke existentie, kwetsbaarheid, lijden, dood, hoop en wanhoop. De existentiële vragen waarop geen enkel ander schoolvak zo expliciet ingaat, maar die elk leven kunnen en ooit zullen openbreken: Wat zal ik (nog) zeggen als ik mijn kind verlies? Als ik voor het graf van mijn ouders sta? Welke taal is er beschikbaar om mijn diepste liefde uit te drukken? Wanneer mijn partner ziek wordt? Wanneer ik mijn werk verlies? Wat zijn mijn energiebronnen? Mijn dromen? Mijn hoop voor de toekomst? Een leerling die vijftien jaar onderwijs doorloopt zonder ooit in een schoolse context te hebben kunnen denken over verlies, angst of uitzichtloosheid, is menselijk verwaarloosd.
Het oefent ethisch oordeelsvermogen in hete hangijzers: ecologie en economie, relationele en seksuele vorming, levensbegin en levenseinde, oorlog en vrede, welvaart en welzijn, enzovoort. En het vormt tot solidariteit, maatschappelijk engagement, democratische deugd, tolerantie en vrede. Niet als optionele waarden, maar als capaciteiten die hun motivationele kracht juist uit levensbeschouwelijke verankering halen.
Uniek in het Vlaamse curriculum
Op geen andere plek in het Vlaamse curriculum komen al deze vormingsdimensies zó samen, zó expliciet, en zó in de gedaante van een dialogische praktijk. Dit is geen confessioneel chauvinisme. Dit is een nuchtere vakdidactische observatie, en internationaal vergelijkend onderzoek bevestigt haar. Quebec, Schotland en Noorwegen hebben gelijksoortige besparingen op levensbeschouwelijk onderwijs achteraf moeten terugschroeven omdat de gevolgen voor sociale cohesie en jongerenwelzijn zichtbaar werden. Wallonië en Brussel, met hun versnippering tussen een religievak en een apart burgerschapsvak, demonstreren intussen wat er gebeurt wanneer die twee uit elkaar worden getrokken: een model dat in de praktijk niet blijkt te werken. In het zo gelauwerde Britse model wordt vandaag juist méér geïnvesteerd in levensbeschouwelijke vorming.
Wat Vlaanderen vandaag onder de mom van "flexibilisering" aan het uithollen is, is precies wat de Europese onderwijswetenschap als democratische resource erkent. In een fragmenterende, pluralistische samenleving is levensbeschouwing niet minder maar net méér nodig. In Vlaanderen staan we hier bovendien internationaal aan de spits.
Een interne verrottingsstrategie
Wij vragen geen privilege voor ons vak. Wat we nu vooral zien, kan niet anders begrepen worden dan als een interne verrottingsstrategie: de kwaliteit van het vak ondermijnen, organisatorische chaos creëren, ouders hun grondwettelijke vrijheden ontnemen, leerkrachten demotiveren, en aspirant-leerkrachten levensbeschouwing ontmoedigen. Een vak zó aanpakken zonder zijn vakdidactische ontwikkeling te kennen, is geen hervorming. Dat is slopen.
De actie vandaag werd georganiseerd door het gemeenschappelijk vakbondsfront en kreeg de volle steun van de verschillende levensbeschouwingen.
In hun huidige vorm maken de door de Vlaamse Regering voorgestelde maatregelen het aanzienlijk moeilijker om de levensbeschouwelijke vakken (LBV) op een werkbare, kwaliteitsvolle en rechtszekere manier te organiseren in het gewoon en buitengewoon onderwijs.
Rechtspositionele onzekerheid en aanzienlijk minder omkaderingsmiddelenDe beoogde besparingen treffen de leraren LBV en creëren voor velen een verhoogde rechtspositionele onzekerheid. Scholen zullen de organisatie van de LBV moeten realiseren met aanzienlijk minder omkaderingsmiddelen. Deze combinatie van factoren dreigt rechtstreeks gevolgen te hebben voor de onderwijskwaliteit waarop leerlingen recht hebben gedurende de volledige leerplicht.
Kwaliteitsvol levensbeschouwelijk onderwijsKwaliteitsvol levensbeschouwelijk onderwijs vraagt met name in het bijzonder:
- - regelmatige en pedagogisch verantwoorde lestijden, die ruimte creëren voor verbinding, zingeving, dialoog en verdieping;
- - bekwame en gemotiveerde leraren, met een werkbaar uurrooster en een duidelijke verankering in het geldende leerplan.
Onduidelijk en onwerkbaar organisatorisch kaderWe zijn bezorgd over de plannen, die op dit moment al voor chaos en onzekerheid in de scholen zorgen. Organisatorische keuzes zoals verregaande bundeling van uren, samenstelling van groepen over finaliteiten heen en het inplannen van lessen buiten de reguliere lestijden kunnen vanuit efficiëntie-oogpunt begrijpelijk lijken, maar leiden tot ernstige vragen omtrent een pedagogisch verantwoord kader dat tevens rechtszekerheid biedt voor de LBV.
Ondermijning van de levensbeschouwelijke vakkenDe maatregelen waren aanvankelijk bedoeld om de organisatie van de LBV te faciliteren, terwijl het voorliggende scenario de situatie net bemoeilijkt en zelfs ondermijnt. Scholen hebben een belangrijke maatschappelijke rol als pedagogische ruimte voor levensbeschouwelijke groei en dialoog. Levensbeschouwelijk onderwijs draagt bij tot nuance, verbinding en kritische reflectie. Binnen het huidige Vlaamse onderwijslandschap blijft dit een legitieme en betekenisvolle opdracht.
Gezien de ernst van de situatie steunen wij eensgezind de actie van het Gemeenschappelijk Vakbondsfront.
De Hoofden van de betrokken erediensten/levensbeschouwingen
- Voor de katholieke godsdienst - Mgr. Luc Terlinden, aartsbisschop van Mechelen-Brussel
- Voor de georganiseerde vrijzinnigheid - Raymonda Verdyck, voorzitter deMens.nu/Unie Vrijzinnige Verenigingen
- Voor de orthodoxe godsdienst - Metropoliet Athenagoras Peckstadt
- Voor de islamitische godsdienst - Hassan El Bouchttaoui , voorzitter van de Moslimraad van België
- Voor de anglicaanse godsdienst - Kanunnik Jack McDonald, Kapelaan-voorzitter van het Centraal Comité van de Anglicaanse Eredienst in België
- Voor de protestants-evangelische godsdienst – ds. Isabelle Detavernier en David Vandeput, co-voorzitters van de ARPEE
- Voor de israëlitische godsdienst - Philippe Markiewicz, voorzitter Centraal Israëlitisch Consistorie van België
De voorzitters van de Erkende Instanties & Vereniging
- Voor de katholieke godsdienst - Mgr. Koen Vanhoutte, voorzitter Erkende Instantie rooms-katholieke Godsdienst
- Voor de niet-confessionele zedenleer - Sylvain Peeters, voorzitter Raad voor Inspectie & Kwaliteitszorg niet-confessionele Zedenleer
- Voor de islamitische godsdienst - Aysel Bayraktar, voorzitter Centrum Islamonderwijs
- Voor de protestants-evangelische godsdienst - ds. Eric Corthauts, voorzitter Comité Protestants-Evangelisch Godsdienstonderwijs
- Voor de orthodoxe godsdienst - Metropoliet Athenagoras Peckstadt, voorzitter Pedagogische Commissie van de Orthodoxe Kerk in België
- Voor de anglicaanse godsdienst – The Revd. Stephen Murray, voorzitter Comité Anglicaans Godsdienstonderwijs
- Voor de israëlitische godsdienst - Wolf Ollech, voor het Centraal Israëlitisch Consistorie van België
De neoliberale besparingsregering en het beleid van Zuhal Demir zetten ons onderwijs onder grote druk. Bruno Vanobbergen, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen, schreef een opiniestuk om, nog maar eens, aan de alarmbel te trekken. Hij heeft het vooral over de houding van de overheid en de bevoegde minister en over hun kijk op de samenleving en de rol van het middenveld.
De spanning in onze scholen is voelbaar. Ze kreunen onder een opeenstapeling van verwachtingen, regelgeving en maatschappelijke druk. Directies krijgen het niet meer georganiseerd en laten hun ongenoegen klinken. Tegelijk raast het beleid voort.
Wie onderwijs wil versterken, moet ruimte durven geven
De spanning in ons onderwijs is voelbaar. Scholen kreunen onder een opeenstapeling van verwachtingen, regelgeving en maatschappelijke druk. Directies krijgen het niet meer georganiseerd en laten hun ongenoegen klinken. Tegelijk raast het beleid voort. In dat krachtenveld groeit het gevoel dat er nog maar één manier is om gehoord te worden: harder roepen, scherper reageren, conflict zoeken.
Maar wat als dat precies is wat ons verder van de kern afbrengt?
De reflex naar conflict is begrijpelijk. Wie met de rug tegen de muur staat, grijpt naar stevige taal. Toch dreigt in die dynamiek iets essentieels verloren te gaan: het inhoudelijke gesprek over wat goed onderwijs vandaag werkelijk vraagt. Wanneer het debat verschuift naar machtsverhoudingen, blijft de pedagogische opdracht te vaak op de achtergrond. Het middenveld staat daarbij voor een fundamentele keuze. Willen we een tegenmacht zijn die de confrontatie opzoekt, of een tegenkracht die richting geeft zonder het conflict nodig te hebben?
De voorbije jaren zien we hoe de verhouding tussen overheid en middenveld verschuift. Waar het middenveld ooit een brug vormde, dreigt het vandaag gereduceerd te worden tot een reactieve speler. De overheid bepaalt het tempo, het middenveld reageert. Die dynamiek is niet neutraal. Ze creëert een context waarin conflict bijna onvermijdelijk wordt. Wanneer beleid snel, sturend en soms zonder voldoende draagvlak wordt doorgevoerd, groeit de druk om via tegenmacht gehoord te worden. Maar precies daar ligt een gedeelde verantwoordelijkheid én dus ook een politieke verantwoordelijkheid. Want een middenveld dat voortdurend in de reactie wordt geduwd, kan zijn verbindende rol moeilijk waarmaken.
Als we tegenkracht zonder conflict ernstig nemen, dan vraagt dat meer dan een andere houding van het middenveld. Het vraagt ook een andere houding van de overheid. Tegenkracht veronderstelt ruimte. Ruimte om te vertragen. Ruimte om tegenspraak te organiseren. Ruimte om vanuit de praktijk mee richting te geven aan beleid. Wanneer die ruimte ontbreekt, verschraalt het middenveld onvermijdelijk tot een actor die zich moet roeren om gehoord te worden. Met andere woorden: een overheid die een volwassen middenveld wil, moet dat middenveld ook als volwaardige partner behandelen. Niet alleen in woorden, maar in de manier waarop beleid tot stand komt.
Dat betekent een fundamentele keuze. Tussen een overheid die vooral stuurt en controleert, en een overheid die bewust kiest voor partnerschap. Partnerschap is geen vrijblijvendheid. Het betekent duidelijke verwachtingen, transparantie en verantwoording. Maar het betekent evengoed dat expertise uit het veld niet louter wordt gehoord, maar ook effectief mee richting geeft. Dat vraagt tijd. Dialoog. De bereidheid om beleid bij te stellen.
En precies daar knelt het vandaag te vaak. In een context van politieke druk en hoge verwachtingen ligt de nadruk begrijpelijk op snelheid en zichtbaarheid. Maar goed onderwijsbeleid laat zich niet reduceren tot tempo alleen. Wie te snel gaat, riskeert het draagvlak te verliezen dat noodzakelijk is om duurzaam verschil te maken.
In dat licht wordt vertrouwen meer dan een pedagogisch principe. Het wordt een politieke keuze. Vertrouwen in scholen. In leerkrachten. In schoolleiderschap. In lokale gemeenschappen. Dat vertrouwen kan niet alleen geëist worden van het onderwijsveld. Het moet ook actief gegeven worden door de overheid. Door ruimte te creëren, door verantwoordelijkheid te delen, door niet elke onzekerheid te beantwoorden met bijkomende regels. Zonder dat vertrouwen ontstaat een paradox: we verwachten dat scholen eigenaarschap opnemen, maar organiseren tegelijk een systeem waarin die ruimte steeds kleiner wordt.
De kernvraag is uiteindelijk eenvoudig: wat hebben leerlingen en leerkrachten vandaag nodig? Het antwoord ligt niet in macht tegenover macht. Het ligt in verantwoordelijkheid naast verantwoordelijkheid. Dat vraagt twee gelijktijdige bewegingen. Van het middenveld: de keuze om tegenkracht te ontwikkelen die verdiept, vertraagt en richting geeft. Maar evenzeer van de overheid: de keuze om die tegenkracht mogelijk te maken. Door ruimte te laten, door partnerschap ernstig te nemen, en door te erkennen dat kwaliteit groeit vanuit vertrouwen en gedeelde verantwoordelijkheid. Een sterk middenveld ontstaat niet ondanks de overheid, maar dankzij een overheid die het toelaat en ondersteunt.
Voor het onderwijs betekent dit een herbronning. Terug naar de vraag waar het echt om gaat. Onderwijs is geen louter technisch proces, maar een relationeel en vormend gebeuren. Scholen zijn geen uitvoeringsorganisaties, maar gemeenschappen. Directies en leerkrachten zijn geen schakels in een systeem, maar pedagogische professionals.
Als we die kern ernstig nemen, dan wordt tegenkracht geen strategie van verzet, maar een vorm van verantwoordelijkheid. Niet tegen de overheid, maar samen met de overheid, elk vanuit een eigen rol. Maar dat samen veronderstelt wederkerigheid. En precies daar ligt vandaag misschien wel de belangrijkste opdracht voor de politiek: beleid voeren dat niet alleen richting geeft, maar ook ruimte laat. Niet door harder te sturen, maar door sterker te vertrouwen.
Terwijl ik een schrikbarend aantal pagina's jaarwerk van mijn zesdes aan het doorlezen ben, laat minister van onderwijs Demir weer een kleine bom los op het onderwijs.
Leerlingen mogen niet meer vroeger naar huis gestuurd worden als de leerkracht afwezig is. Opnieuw een maatregel die absoluut niets te maken heeft met onderwijskwaliteit of "de lat" maar alles met een hele enge visie op onderwijs als babysit.
Een leerkracht die afwezig is, door ziekte bv, die mag niet gewoon afwezig of zelfs niet gewoon ziek zijn. Eigenlijk wordt er verwacht dat je uitgebreide mails stuurt naar de administratie en naar het leerlingensecretariaat met alle details van je lessenrooster voor die dag. Daarna moet je, of wordt er toch zeer sterk van jou verwacht, moet je taken voorzien, vervangopdrachten. De leerlingen moeten die taak dan maken in de studie. Het laatste lesuur van de dag worden leerlingen niet meer verwacht in de studiezaal, maar worden ze naar huis gestuurd. De vervangopdrachten krijgen ze dan meer als huiswerk.
Zeg mij eens wat is de meerwaarde om leerlingen tot 16u15 in de studiezaal te laten zitten? Worden ze daar slimmer door? Krijgen ze daar meer kennis door?
Ik plak hieronder het uitstekende opiniestuk van Bruno Vanobbergen, hoofd van Katholiek Onderwijs Vlaanderen.
Geef scholen wat tijd en ruimte
We zitten in de laatste bocht van het schooljaar. In elke school stijgt dan de druk: examens, deliberaties, oudercontacten, studiekeuzes. Tegelijk leggen directie- en beleidsteams al de puzzel voor volgend jaar. Ze doen dat met toewijding, omdat het over leerlingen gaat en hun toekomst. Maar vandaag wordt die opdracht onnodig zwaar: nieuwe verwachtingen en besparingen volgen elkaar zo snel op dat scholen het niet meer kunnen verwerken zonder verlies aan rust, kwaliteit en werkbaarheid.
Terwijl scholen afronden, moeten ze tegelijk vooruit: personeel vastleggen, roosters bouwen, ondersteuning organiseren, afspraken maken met ouders en partners. Net dan besliste de Vlaamse regering maatregelen te nemen die een grote impact hebben op de dagelijkse schoolorganisatie. Er kwamen ook besparingen bij. Wie meer kwaliteit vraagt met minder draagkracht, moet extra zorgvuldig zijn met timing, randvoorwaarden en uitvoerbaarheid.
Wie vandaag een school leidt, ziet een groeiende actielijst die tegelijk moet landen: minimumdoelen en professionalisering rond effectieve didactiek in het basisonderwijs; inspiratiescholen die vanaf september mee het kennisrijk curriculum moeten trekken; ‘Goed Gedragen’ in het secundair, met gedragsexperten; en een versterkt taalbeleid. Elk initiatief is op zichzelf zinvol. Samen vormen ze een stapel die je niet wegwerkt met goede wil, maar met tijd, duidelijkheid en gerichte ondersteuning.
Onze directies zijn kwaad, vooral omdat ze zich niet ernstig genomen voelen in een opdracht die almaar complexer wordt. De opeenstapeling van beslissingen en besparingen creëert onrust en onzekerheid. Een school is een raderwerk: roosters, zorg, begeleiding, evaluatie, overleg, administratie, samenwerking met externen. Als je daar tegelijk nieuwe trajecten bovenop legt, stokt de voorbereiding voor volgend jaar. Directies zeggen: “We krijgen het niet meer rond.” De gevolgen zijn concreet: het raakt organisatorisch niet meer georganiseerd, de kwaliteit lijdt onder de haast en door jobverlies komt ook het sociaal weefsel van teams onder druk.
We staan voor noodzakelijke veranderingen in het Vlaamse onderwijs. Geef scholen de tijd om een stevig fundament te leggen. Onze hand blijft uitgestoken: maak samen met het werkveld scherpe keuzes over wat nu kan en wat beter doorschuift naar volgend schooljaar. Verbind ambitie aan haalbaarheid. Geef scholen zuurstof om kwaliteit waar te maken. Voor leerlingen, schoolteams en de toekomst van ons onderwijs.
Deze middag organiseert OSGG, de alumni-vereniging van Gentse historici, een zeer interessante lezing.
Arm Vlaanderen. Een wereldgeschiedenis – Honger, armoede en globalisering in het midden van de 19de eeuw
Anno 1850 is Vlaanderen onvoorstelbaar arm. Honger waart rond. Aardappels rotten op het veld. Cholera en tyfus decimeren de bevolking. De linnennijverheid, de laatste reddingsboei van veel paupers, kapseist. Mensen vallen van uitputting dood neer op straat. Uitgehongerde bedelaars zwerven bij tientallen tegelijk rond. Uit pure ellende eet het volk boomschors en gras. Dit was de laatste Belgische hongersnood in vredestijd. Wij huiveren bij zo veel ellende uit een ver verleden. Toch staat deze tijd dichter bij ons dan we denken. De geschiedenis van Arm Vlaanderen is niet alleen een lokale tragedie van ongeziene misoogsten en de teloorgang van die aller-Vlaamste der Vlaamse huisnijverheden, de linnenindustrie. Het is ook een wereldomspannend verhaal van besmettelijke ziektes die continenten en oceanen oversteken, van een aardappelplaag die uit Amerika komt, van Peruviaanse vogelpoep en Senegalese gom die grote sier maken in Europa en van een ongeziene import uit het Wilde Westen en het Verre Oosten. Kortom, dit is bij uitstek wereldgeschiedenis.
Prof. Dr. Professor Maarten Van Ginderachter is historicus en verbonden aan het Departement Geschiedenis van de UAntwerpen.
Werknemers hebben al genoeg bijgedragen! HET MOET ANDERS!
De Arizona-regering blijft de asociale maatregelen opstapelen. Terwijl de wereld brandt, de prijzen stijgen én de onzekerheid toeneemt, kiest de regering er voor om:
❌ De automatische indexering van de lonen aan te vallen
❌ De pensioenen te hervormen, wat werknemers en vooral vrouwen en wie deeltijds werkt zal verarmen
In De Zondag een zeer interessant interview met de voorzitster van Beweging.net, Julie Devos.
U staat nu bijna één jaar aan het roer van beweging.net. Welke balans maakt u op?
“Het was crazy. (lacht) Ten eerste omdat ik met honderd procent van de stemmen werd verkozen. Dat was buiten alle verwachtingen. Als je dan voorzitter bent, moet je springen en direct zwemmen. Geen voorbereiding, amper inlooptijd. Op mijn eerste dag liep ik al voorop in een grote Gaza-betoging. Eigenlijk kan je zeggen dat het eerste jaar één grote ontdekkingstocht was. Maar tegelijk heb ik meteen geprobeerd te wegen op het debat. Dat is af en toe ook gelukt, denk ik. Ik voel dat er geluisterd wordt als wij iets vertellen. Maar nog niet genoeg.”
Dinsdag loopt u opnieuw voorop bij de zoveelste algemene betoging. Is het beleid van de regering-De Wever zo slecht?
(wikt haar woorden) “Kijk, wij begrijpen dat de regering enkele zaken op orde moet zetten: de begroting, de pensioenen, enzovoort. Maar de manier waarop ze dat doet, is niet sociaal, niet rechtvaardig en niet duurzaam. Ik stel vast dat de regering het geld vooral haalt bij de meest kwetsbaren, zoals werklozen en langdurig zieken, terwijl de sterkste schouders ontzien worden. Om de begroting op orde te krijgen, heeft dit land nood aan een grondige herverdeling van de middelen. Een miljonairstaks zou een goed begin zijn. Maar wat doet de regering nu? Amper één negende van de totale inspanning komt van de sterkste schouders. (feller) Dat is om te lachen, hè!”
Dat de regering werklozen en langdurig zieken aan de slag wil krijgen, bent u daar tegen?
“Neen. Ik ben tegen de manier waarop. Waar zijn de echte maatregelen om mensen beter te begeleiden? Die zie ik niet, hoor. Waarom maakt men geen betere afspraken met de VDAB, de vakbonden en andere instanties? Wat ik wel zie, is dat grote groepen mensen, die al pech hebben in het leven, gestigmatiseerd worden. En ja, vooral door N-VA. (windt zich op) Valerie Van Peel met haar dwaze anekdotiek over mensen met een Porsche die recht hebben op een verhoogde tegemoetkoming. Zij doen alsof alle werklozen en zieken luilakken en profiteurs zijn. Dat kan mij zó kwaad maken! Woorden doen ertoe.”
Dat de pensioenhervorming crimineel is, zei u eens. Dat zijn ook zware woorden.
“Ik blijf daarbij. (op dreef) Sommige vrouwen zullen tot 300 euro minder per maand krijgen. Ik noem dat crimineel, ik vind daar geen ander woord voor. De regering verandert de regels tijdens het spel. Vandaag kunnen jonge vrouwen andere keuzes maken dan vroeger. Maar vrouwen die vroeger een keuze hebben gemaakt, kunnen die niet meer veranderen. Zij dreigen nu in armoede te vervallen.”
Is dat niet een tikje overdreven? De regering bouwt veel overgangsmaatregelen in.
“Dat is wat de regering zegt. Ik wijs naar de cijfers van het planbureau. Het zal dramatisch zijn voor vrouwen. (benadrukt) Wat de regering niet meerekent, is wat het een samenleving opbrengt, een vrouw die thuisblijft om zorg te dragen voor anderen. Dat wordt afgedaan alsof het maar normaal is dat vrouwen dat doen.”
Is het dan ook crimineel dat CD&V, uw bevoorrechte politieke partner, deze regering steunt?
(afgemeten) “CD&V blijft dé gezinspartij en doet wat ze kan. Zij moet echter opboksen tegen coalitiepartners die veel minder oog en oor hebben voor deze problemen.”
Is dat niet te makkelijk? Ook CD&V duwt op het groene knopje van de pensioenhervorming die u crimineel noemt.
(aarzelend) “Dat is zo. Vinden wij dat evident? Neen en dat zorgt soms voor spanningen. Maar tegelijk stel ik vast dat CD&V de enige is die echt luistert naar onze bekommernissen. Wat is overigens het alternatief? Uit de regering stappen? Daar geloof ik niet in. Straks moeten er opnieuw miljarden gevonden worden voor de begroting. Wat zou dat worden, zonder CD&V in de regering?”
De begroting belooft inderdaad een zware dobber te worden. De regering wil minstens vijf miljard zoeken. Bent u bang?
“Ik hou mijn hart vast, ja. Ik verwijs opnieuw naar de uitspraken van mevrouw Van Peel. Het is duidelijk dat N-VA de vakbonden en de ziekenfondsen wil aanvallen. (windt zich op) Zij willen het middenveld kapot. Zeker het historische christelijke netwerk willen zij volledig afbreken. Maar ik zeg u: het zal hen niet lukken.”
Waarom zou N-VA dat willen?
“Omdat het middenveld te machtig is. Wij zijn de vervelende luis in de pels. Een blok aan hun been. Daarom blijven zij ziekenfondsen en vakbonden aanvallen. Zij willen enerzijds meer macht voor de staat en anderzijds meer zaken privatiseren. Voor ziekenfondsen kijken zij wellicht naar het geprivatiseerde Amerikaanse model.”
Valerie Van Peel klaagt misbruiken bij ziekenfondsen aan. Is dat niet de taak van politici om te doen?
“Maar zij legt geen afdoende bewijzen op tafel! Ze pakt vooral uit met flauwe anekdotiek. Daarom ben ik zo boos op haar. Ik was woest. Omdat het zo gratuit is, wat ze allemaal zegt. Zij scheert een volledige groep over dezelfde kam. Het is zo makkelijk om te schieten op mensen die zich niet kunnen weren. De N-VA zegt dan wel dat ze niemand vergeet, maar weet je wie ze niet vergeet? De rijke blanken en de langgeschoolden. De mensen die pech hebben, die vergeten ze wél.”
Gelooft u niet dat er misbruiken zijn met het systeem van verhoogde tegemoetkoming?
“Welk systeem is vrij van misbruik? Geen enkel, vrees ik. Wie misbruikt maakt, moet inderdaad eruit gezwierd worden. Maar het is niet omdat enkelingen misbruik maken, dat een heel systeem op de schop moet. En dat is het finale doel van N-VA: de ziekenfondsen moeten weg. Ik ben er zeker van dat er veel minder misbruik is dan zij doen uitschijnen. Helaas zijn ze daar heel sterk in: een bepaalde perceptie creëren waardoor een hele groep gestigmatiseerd wordt. Het systeem van verhoogde tegemoetkoming is een goed systeem: niet alleen voor mensen in armoede, ook voor mensen die dreigen in armoede te vervallen.”
De kritiek op N-VA is hard en meer dan terecht.
Er is wel een merkwaardige cognitieve dissonantie. De regering voert een hard neoliberaal beleid en valt het middenveld frontaal aan. Beweging.net verdedigt een regeringpartij maar dezelfde redenering als Connor, "zonder ons was het erger". Alsof doen alsof je machteloos bent tegenover de N-VA een goede verkiezingsstrategie is.
8 mei
Dé herdenkingsdag voor WO II en het feest van de overwinning op het fascisme.
Vandaag de dag staat fascisme er terug. Trump en Netanyahu en hun verwoestende oorlogen en ongegeneerde genocide op de Palestijnen. Reform, RN, AfD, Vlaams Belang, PVV, FvD en nog veel meer schorremorrie. Maar fascisme is er ook terug in de onmenselijke behandeling van mensen zonder papieren en vluchteling in Europa. In het toenemende autoritarisme, de aanvallen op de persvrijheid, op het betogingsrecht en ga zo maar door. In toenemende homofobie, transhaat, racisme, islamofobie, vrouwenhaat. In de extreemrechtse toxische manosfeer.
Voor de gelegenheid het zeer aangrijpende Hooglied van Mikis Theodorakis, in het Grieks, live opgenomen in KZ Mauthausen.
8 mei is de herdenkingsdag voor het einde van WO II. Helden van het Verzet brengt op het site een mooi overzicht van een heel diverse reeks herdenkingsevenementen, van tentoonstelling over bloemenhulde tot filmvoorstelling.
1 mei - Feest van de Arbeid. Een dag in het teken van solidariteit.
Solidariteit met mensen die opkomen voor hun rechten. Solidariteit met de bevolking van Iran, Libanon en Palestina, Mali, Soedan, Oekraïne, Venezuela en Cuba. Solidariteit met vluchtelingen en asielzoekers. Solidariteit met grondslapende gedetineerden en stakende cipiers. Solidariteit met iedereen die door onze neoliberale regeringen in de steek worden gelaten.
Tijd voor Solidariteit - tijd voor Vrede en Socialisme.
De aanwinsten voor deze maand.
Van Aalderen, van Atteveldt en Grol, Kijken in het brein. Mythen en mogelijkheden, Amsterdam, 2015.
Lannoye, Tom, Woke is het nieuwe Marrakechpact. of: Hoe ons Capitool al elke dag wordt bestormd. een pamflet, Brussel, 2023.
Tromp, Bart, Het falen der nieuwlichters, Eindhoven, 1981.
Nijk, A.J., De mythe van de zelfontplooiing en andere wijsgerig-andragologische opstellen, Meppel, 1978.
De Jager, H., Mensbeelden en maatschappijmodellen. Kernproblematiek der sociale wetenschappen, Leiden, 1975.
Kwant, R.C. (red.), Mensbeelden. filosofie in een pluriforme samenleving, samson, 1978.
Ortega y Gasset, J., Zelfinkeer en verbijstering en drie andere essays, 's Gravenhave, s.d.
Ortega y Gasset, J., Bespiegelingen over leven en liefde, 's Gravenhave, 1950.
Thouless, R.H., Logica voor iedereen, Prisma, 1963.
Kierkegaard. Auswahl und Einleitung von Hermann Diem, Frankfurt, 1956.
Margalit, Avishai, fatsoen als maatstaf, Amsterdam, 2001.
Bor, Jan, Filosofie in een notendop, Amsterdam, 2009.
Revel, J.-F., Ricard, M., De monnik en de filosoof. Gesprekken over boeddhisme en het westerse denken, Asoka, 2009 (1998).
Verstichele, Joy, De onzichtbare wooncrisis, Berchem, 2018.
Dewilde, Elise, Ogelofelijke Ontmoetingen. Vrijzinnige centra in Vlaanderen en Brussel, Brussel, 2025.
van Soest, Marjo en Meulenbelt, Anja, Mannen. Wat is er met jullie gebeurd? Interviews, SARA, 1984.
Verhofstadt, Dirk, De Derde Feministische Golf, Antwerpen, 2006.
Posthumus-Van Der Goot, dr W.H. (e.a.), Van moeder op dochter. De maatschappelijke positie van de vrouw in Nederland vanaf de Franse Tijd, Nijmegen, 1977.
Standaert, B., De drie pijlers van de wereld. Het weinige noodzakelijke, Tielt, 2011.
Vandaag organiseren COC en COV een webinar over de hervorming van de LevensBeschouwelijke Vorming en de gevolgen voor het personeel.
We zijn eind april en er nog veel nog niet duidelijk.
Maar 1 ding is zeker, deze besparing kost banen en gaat ten koste van de kwaliteit van ons onderwijs.
Vandaag een interessante podcast, uit de Canadese serie the Courage My Friends podcast.
De aflevering vandaag gaat over “The Radical Labour of Care”. Aan het woord komen Claire Dion Fletcher, vroedvrouw, advocate Lorraine Lam en Grissel Orellana, van het Latinx Womyn’s Program van het Toronto Rape Crisis Centre/Multicultural Women Against Rape. Moderator is prof. Eliza Chandler, van the Office of Social Innovation van Toronto Metropolitan University.
Veel luisterplezier.
.png)
In deze tijden van extreem-rechtse haaizaaiers die dwepen met een bepaalde visie op de samenleving én op godsdienst, is levensbeschouwelijke vorming op school belangrijker dan ooit.
Onze jongeren worden overspoeld op sociale media met vaak zeer eenzijdige visies op mens en samenleving. "Controverse" wordt beloond, haat is een verdienmodel.
Godsdienst wordt meer en meer ingezet als 'identity marker" en als manier om je af te zetten tegen anderen.
Godsdienstonderwijs toont de leerlingen dat God en religie mensen samenbrengt, dat het Rijk Gods niet zal ontstaan door anderen uit te sluiten of door het bevechten van tegenstanders.
Levensbeschouwelijke Vorming op school zorgt voor kennis en verdieping, zorgt voor discussie én verbinding.
De extreem-rechtse Amerikaans president heeft een frontale aanval geopend op Paus Leo XIV.
De vredesoproepen van de Kerk waren in het verkeerde keelgat geschoten. Extreem-rechtse autoritaire bullebakken dulden geen tegenspraak, zelfs niet van de Kerk.
Democracy Now! vat de ronduit hallucinante interactie goed samen.
Veel kijkplezier!
In het kader van Wereld ParkinsonDag bracht Radio 1 een interview met Rudy Morren, acteur én ervaringsdeskundige.
Morren was 55 toen hij in 2018 tijdens het schrijven merkte dat zijn linkerarm vreemde bewegingen maakte. "Die arm bleef maar kloppen. Ik heb meteen naar de dokter gebeld", vertelt hij. Na verschillende scans volgde de diagnose: parkinson.
De gevolgen waren ingrijpend. Door het dopaminetekort krijgen zijn hersenen soms geen signalen meer door naar zijn spieren. "Ik heb constant het gevoel dat mijn lijf met 10.000 volt zit te trillen. Dat is 24 uur per dag aanwezig", beschrijft Morren zijn toestand.
Zijn laatste draaidag voor 'De zonen van Van As' werd een nachtmerrie. "Ik had de indruk dat ik Chinees aan het spreken was. Ik was heel verward." Het werd meteen zijn afscheid van het acteren. "Ik wilde niet de zwakke schakel zijn in een groep."
Na zeven relatief stabiele jaren ging zijn toestand plots achteruit. Eenvoudige handelingen werden onmogelijk. "Een boterham klaarmaken kostte mij uren. Mijn kwaliteit van leven was nul."
Ik kan mij alleen maar aansluiten bij zijn boosheid over het feit dat oorzaken van deze epidemie niet aangepakt worden.
"Wij zijn met 50.000 mensen met die kloteziekte, en tegen 2030 zouden dat er 100.000 kunnen zijn. Men weet wat de oorzaak kan zijn, en toch gebeurt niets. Dat is toch verschrikkelijk?".
Volgens Morren wordt het mogelijke verband tussen parkinson en pesticiden nog te weinig ernstig genomen, ondanks onderzoek en signalen die al jaren beschikbaar zijn. "Die cijfers liggen al jaren te wachten. Doe er iets mee. Maar er gebeurt niets", zegt hij.
Hij benadrukt dat het probleem volgens hem op Europees niveau moet worden aangepakt. "Ik ben geen boer of ondernemer, maar het kan toch niet dat je weet waar die ziekte vandaan kan komen en er niets tegen doet?", zegt hij.
Voor hem persoonlijk hoeft de exacte oorzaak niet meer te worden achterhaald. "Maar voor de honderdduizenden die het nog kunnen krijgen, is het wél belangrijk dat er iets gebeurt."
De Verenigde Staten en Israël voeren oorlog tegen Palestina, Libanon en Iran.
De corrupte oranje mafkees heeft Venezuela aangevallen en staat te popelen om Cuba aan te vallen.
En de Europese leiders, die doen helemaal niets of doen vrolijk mee. Ook onze regering. Francken staat op en neer te springen van opwinding. De tsjeven en de sossen die durven zelfs geen 'respecteer de internationale rechtsregels' als regeringsstandpunt te formuleren.
.png)
11 april is Wereld Parkinsondag.
Zo'n 50.000 à 65.000 Belgen hebben de ziekte van Parkinson.
11 april 1755 is het geboortejaar van James Parkinson. In 1817 publiceerde hij An Essay on the Shaking Palsy uit 1817, waarin de ziekte van Parkinson voor het eerst als medische aandoening werd erkend.
Zij die meer willen weten, kan ik deze zeer interessante podcastaflevering aanraden.
Het is een aflevering van Gezondheid en Wetenschap. Aan het woord komen ervaringsdeskundige Yvan Ackaert en dr. Bruno Bergmans, neuroloog UZ Gent.
Veel luisterplezier
10 april 2017.
Op zo'n dag zijn oude fotoalbums extra belangrijk. Voor de gelegenheid een foto uit de zomer van 1984.
31 was hij op deze foto.
Vorige week gaf professor op rust Walter Prevenier nog eens een college Historische Kritiek. De titel alleen al is geweldig:
"Kunnen we met Historische Kritiek in het hoofd kruipen van Trump en Putin? en in dat van de allereerste Europese actrice op de scène in 15e eeuws Vlaanderen?"
Het college is integraal online te bekijken.
Veel luisterplezier.
Sommige collega's LBV zijn actiebereid én creatief.
In dit geval twee delen van een cartoon, IA-generated, van Yelena Bolzakova.
Democracy Now!, de uitstekende Amerikaanse progressieve nieuwszender, brengt een interview met Palestijns dominee Munther Isaac.
I applaud the pope for his courage to say what his position demands him to say as a leader of faith, as someone we look up to, to speak truth to power and to call for a vision of peace.
And what we’ve witnessed is actually two versions of Christianity, one represented by the pope, shaped by the ethics of Christ, shaped even by Old Testament prophetic tradition that emphasizes justice, care for the poor, for the oppressed, and, as I said, shaped by the vision, the ethics of Jesus. “Blessed are the merciful. Blessed are those who are thirsty for righteousness and peace.” At the other hand, we see another version, shaped by Christian nationalism, shaped by even a fascination of returning to the days of the Crusades, that by Pete Hegseth and many Christian Zionists.
And I’m grateful that the pope is bringing back sanity and trying to reclaim, as I said, the ethics of Jesus into this conversation. Our God is not a god of war. And this is really frightening to have this war framed as a religious war, even as a holy war. And ironically, they accuse the Iranian regime of invoking religion into their politics, and now we have the same thing done by the American secretary of war. So I’m grateful for the voice and courage of Pope Leo on this matter.
De progressieve denktank Minerva brengt een interessante analyse van de begrotingsplannen van onze neoliberale federale regering. In deze analyse ligt de focus op alternatieven.
In het licht van de weerkerende begrotingsdebatten wil dit artikel maatregelen voorstellen die het begrotingstekort fors kunnen terugdringen en die tegelijkertijd het Belgische fiscale en sociale systeem rechtvaardiger maken. Wij tonen aan dat het mogelijk is om bijna 40 miljard euro vrij te maken in 2029 door de sterkste schouders meer te laten bijdragen en door uitgaven te beperken die economisch of op milieuvlak inefficiënt zijn, zonder de levensstandaard van de meerderheid van de bevolking aan te tasten.
Onze bedoeling is om aan te tonen dat het mogelijk is om het begrotingstekort op een andere manier terug te dringen. Voor een kritische discussie over de noodzaak om het begrotingstekort terug te dringen, verwijzen we naar andere artikels over het onderwerp: Lebeau, et al., 2025 en Van Doorslaer, 2025.
Onze voorstellen steunen op twee vaststellingen. De eerste is dat in België de belastingen regressief zijn: hoe meer geld je hebt, hoe lager het belastingtarief. In hun boek De paradox van ongelijkheid in België toont het team van André Decoster (2024) aan dat een gemiddelde Belg 42% belastingen en taksen betaalt op zijn totale inkomen, terwijl de rijkste 1% slechts een effectief tarief betaalt van 24%. Dat komt doordat de fiscale architectuur toelaat dat de rijksten bepaalde belastingen vermijden en doordat inkomsten uit kapitaal (dividenden, huurgelden, meerwaardes op aandelen enz.) weinig belast worden in België. Een deel van de maatregelen die wij voorstellen trekt die scheve situatie recht.
De tweede vaststelling is dat een aanzienlijk deel van de begrotingstekorten te wijten is aan de erosie van de inkomsten van de staat en van de sociale zekerheid. In 2024 lagen die inkomsten 17,6 miljard lager dan in 2014, bij gelijke omstandigheden (Somers, 2025). De maatrelen die de Arizona-regering aangekondigd heeft, zouden de fiscale inkomsten van de staat met nog eens 8 miljard euro per jaar doen afnemen vanaf 2029. De meerderheid van die inkomstendalingen komt voort uit de onvoorwaardelijke toename van steunmaatregelen aan privébedrijven. Die namen de afgelopen jaren sterk toe (Van Tichelen et al., 2025 en Godefroid et al., 2025). Onze voorstellen willen sommige van die maatregelen, die in de wetenschappelijke literatuur als inefficiënt bestempeld worden, beperken.
Pasen en dus ook Urbi et Orbi.
Paus Leo XIV gaf op het Sint-Pietersplein een krachtige toespraak met een opmerkelijke vredesoproep.
Christus, onze „zegevierende Koning“, heeft zijn strijd gestreden en gewonnen door zich vol vertrouwen over te geven aan de wil van de Vader, aan zijn heilsplan (vgl. Mt 26,42). Zo bewandelde hij tot het einde toe de weg van de dialoog, niet in woorden maar in daden: om ons, die verloren waren, te vinden, werd hij mens; om ons, die slaven waren, te bevrijden, werd hij slaaf; om ons stervelingen leven te geven, liet hij zich aan het kruis doden.
De kracht waarmee Christus is opgestaan, is volkomen geweldloos. Ze is te vergelijken met die van een graankorrel die, nadat hij in de aarde is vergaan, groeit, door de kluiten heen breekt, ontkiemt en uitgroeit tot een gouden korenaren. Ze lijkt nog meer op die van een menselijk hart dat, gekwetst door een belediging, de drang naar wraak van de hand wijst en, vervuld van mededogen, bidt voor degene die de belediging heeft begaan.
Broeders en zusters, dit is de ware kracht die vrede brengt aan de mensheid, omdat zij respectvolle relaties bevordert op elk niveau: tussen individuen, gezinnen, sociale groepen en naties. Zij streeft niet naar eigenbelang, maar naar het algemeen welzijn; zij wil niet haar eigen plan opleggen, maar samen met anderen een plan helpen uitwerken en uitvoeren.
Ja, de verrijzenis van Christus is het begin van een nieuwe mensheid; het is de toegang tot het ware beloofde land, waar gerechtigheid, vrijheid en vrede heersen, waar iedereen elkaar erkent als broeders en zusters, kinderen van dezelfde Vader die Liefde, Leven en Licht is.
Broeders en zusters, door zijn verrijzenis confronteert de Heer ons nog krachtiger met de ingrijpende realiteit van onze vrijheid. Voor het lege graf kunnen we, net als de discipelen, vervuld raken van hoop en verwondering, of juist van angst, zoals de wachters en de farizeeën, die gedwongen waren hun toevlucht te nemen tot leugens en uitvluchten in plaats van te erkennen dat degene die veroordeeld was, werkelijk is opgestaan (vgl. Mt 28,11–15)!
Laten we ons, in het licht van Pasen, door Christus laten verrassen! Laten we ons hart laten veranderen door zijn immense liefde voor ons! Mogen zij die wapens hebben, deze neerleggen! Mogen zij die de macht hebben om oorlogen te ontketenen, voor vrede kiezen! Geen vrede die met geweld wordt opgelegd, maar vrede door dialoog! Niet vanuit de wens om anderen te domineren, maar om hen tegemoet te treden!
We raken gewend aan geweld, leggen ons erbij neer en worden onverschillig. Onverschillig tegenover de dood van duizenden mensen. Onverschillig tegenover de gevolgen van haat en verdeeldheid die conflicten zaaien. Onverschillig tegenover de economische en sociale gevolgen die ze teweegbrengen en die we allemaal voelen. Er is sprake van een steeds toenemende “globalisering van de onverschilligheid”, om een uitdrukking te gebruiken die paus Franciscus na aan het hart ligt, die een jaar geleden vanaf deze loggia zijn laatste woorden tot de wereld richtte en ons eraan herinnerde: “Wat een enorme dorst naar de dood, naar het doden, zien we elke dag in de vele conflicten die in verschillende delen van de wereld woeden!” (Urbi et Orbi-boodschap, 20 april 2025).
Het kruis van Christus herinnert ons altijd aan het lijden en de pijn die de dood omringen, en aan de doodstrijd die daarmee gepaard gaat. We zijn allemaal bang voor de dood, en uit angst wenden we ons af en kijken we liever niet. We kunnen niet onverschillig blijven! En we kunnen ons niet bij het kwaad neerleggen! De heilige Augustinus leert ons: „Als je bang bent voor de dood, heb dan de verrijzenis lief!” (Preek 124, 4). Laten ook wij de verrijzenis liefhebben, die ons eraan herinnert dat het kwaad niet het laatste woord heeft, omdat het verslagen is door de Verrezene.
Hij is door de dood gegaan om ons leven en vrede te schenken: „Ik laat jullie vrede na; ik geef jullie mijn vrede. Niet zoals de wereld die geeft, geef ik die aan jullie“ (Joh. 14:27). De vrede die Jezus ons schenkt, is niet louter het zwijgen van de wapens, maar de vrede die het hart van ieder van ons raakt en verandert! Laten we ons laten veranderen door de vrede van Christus! Laten we de roep om vrede die uit ons hart komt, laten horen!
Laten we op deze feestdag elk verlangen naar conflict, overheersing en macht van ons afwerpen, en de Heer smeken om zijn vrede te schenken aan een wereld die geteisterd wordt door oorlogen en getekend is door haat en onverschilligheid, waardoor we ons machteloos voelen tegenover het kwaad. Aan de Heer vertrouwen we alle harten toe die lijden en wachten op de ware vrede die alleen Hij kan schenken. Laten we ons aan Hem toevertrouwen en ons hart voor Hem openen! Hij is de enige die alle dingen nieuw maakt (cf. Openb. 21:5).
Arte Musicale brengt deze Goede Week een uitvoering van het Stabat Mater van de eigentijdse Noorse componist Kim André Arnesen.
Zeer de moeite.
Veel luisterplezier.
Op deze Stille Zaterdag een hoopvolle Paasboodschap uit Palestina.
De Katholieke Patriarch van Jeruzalem, Pierbattista Pizzaballa, schreef deze tekst als preek voor de Paaswake:
Deze Heilige Nachtwake neemt ons mee op een reis vol verwachting en hoop, van duisternis naar licht. Niet plotseling, maar via een lange en geduldige pelgrimstocht die gekenmerkt wordt door het Woord van God, door stilte, door vuur en water. Pasen begint niet met een overwinningskreet, maar met het luisteren naar een verhaal: een verhaal dat de dood trotseert om het leven te bereiken.
De deuren zijn nog gesloten. De stilte is bijna volkomen, misschien doorbroken door het verre geluid van wat de oorlog nog steeds zaait in dit heilige en verscheurde land. Maar juist hier, op deze plek waar de dood door God is bewoond, klinkt het Woord van God luider dan welke stilte dan ook. En ik zeg het ronduit: ook wij vieren vandaag met een kwetsbaar geloof dat op de proef is gesteld, misschien vermoeid… maar nog steeds standhoudend. Niet omdat wij sterk zijn, maar omdat Iemand ons hier ondersteunt.
Hier werd de dood niet vermeden of afgezwakt, maar ten volle onder ogen gezien tot het einde toe. God koos geen uitweg, maar besloot de menselijke conditie in haar diepste werkelijkheid binnen te treden, waarbij Hij alle aspecten van het menselijk bestaan op Zich nam, inclusief datgene wat wij vandaag de dag helaas vaak op gewelddadige wijze ervaren: pijn en dood. Hij deed dit niet om ze van een afstand te ‘verklaren’, maar om ze van binnenuit te beleven.
De uitgebreide Woorddienst die we zojuist hebben gehoord, heeft ons door beslissende momenten in de geschiedenis geleid. De schepping die uit de chaos tevoorschijn komt: „God zei: ‚Er zij licht‘, en er was licht“ (Gen. 1:3). De beproeving van Abraham op de berg Moria, waar een vader wordt tegengehouden voordat hij zijn mes heft en een ram ziet die vastzit in het struikgewas, een voorafschaduwing van het ware Lam. Dan horen we over de doortocht door de Rode Zee: de open zee als een weg naar bevrijding, niet naar vlucht.
Troostende woorden van de profeet Jesaja: „Even heb Ik Mijn aangezicht voor u verborgen, maar met eeuwige liefde heb Ik medelijden met u, spreekt de HEER, uw Verlosser“ (Jesaja 54:8). De universele uitnodiging: „Komt allen die dorst hebben, naar het water“ (Jes. 55:1). Vervolgens de stem van Baruch, die wijst op de Wijsheid als de weg van het leven. Ten slotte de belofte van Ezechiël: “Ik zal u een nieuw hart geven en een nieuwe geest in u leggen” (Ezechiël 36:26).
Elke stap heeft ons naar dit punt geleid, waar het Evangelie volgens Matteüs vertelt: „Er vond een grote aardbeving plaats; want een engel van de Heer daalde uit de hemel neer, kwam naar voren, rolde de steen weg en ging erop zitten“ (Mt 28:2).
Deze scène is niet zomaar een detail in het verhaal. Het vormt de kern van een passage die de hele wereld op zijn kop zet: een steen die niet door menselijke kracht, maar door goddelijke macht is weggerold. Op dit moment lijkt er niemand te zijn die de stenen kan wegrollen van de graven van het lijden die voortdurend door oorlog worden blootgelegd. Maar juist daarom luisteren we met nog grotere urgentie naar de vraag die de vrouwen in hun hart droegen: „Wie zal de steen voor ons wegrollen?“ (Mc 16,3).
Het is niet alleen een praktische kwestie. Het is de vraag die ten grondslag ligt aan elke zoektocht naar hoop wanneer het lijkt alsof er niets meer te doen valt. Het is de zoektocht van hen die liefhebben zonder onmiddellijke antwoorden te zoeken, van hen die het mysterie met vertrouwen benaderen, zelfs wanneer het pad verborgen lijkt. Vandaag de dag wordt deze vraag gesteld in het hele Heilige Land, en vanuit elke plek in de wereld die getekend is door geweld. En het antwoord is geen loze verklaring, maar een daadwerkelijk gebeuren: de steen is weggerold.
Niet uit eigen kracht, maar door de kracht van Gods liefde, die sterker is dan de dood.
Broeders en zusters, die vraag – „Wie zal de steen voor ons wegrollen?“ – is hier, vandaag, geen verre weerklank van het evangelie. Het is de kreet die uit onze huizen opstijgt, want om ons heen zijn de stenen weer op hun plaats gezet. En toch zijn we hier vandaag: in een graf dat voor eens en voor altijd is geopend. Niet omdat we de steen uit eigen kracht hebben kunnen weghalen – we weten maar al te goed hoe zwak we zijn, hoe bang we zijn – maar omdat Iemand hem al eerder heeft weggerold, zonder te wachten tot wij ertoe in staat waren, zonder te vragen of we wel genoeg geloof hadden. De steen werd weggerold terwijl het nog donker was, toen niemand het nog voor mogelijk hield. En dit is de eerste paasboodschap, hier en nu: God wacht niet tot onze oorlogen voorbij zijn voordat Hij begint met het herstellen van het leven. Hij begint in de duisternis. Hij begint in de stilte. Hij begint in het graf dat nog gesloten is.
Op deze wake worden we geconfronteerd met de vraag: proberen we nog steeds in ons eentje de stenen weg te rollen die ons onderdrukken? Of laten we Hem, de Levende, voor ons uitgaan? Want Pasen is niet het resultaat van onze inspanningen om vrede te bereiken, hoe noodzakelijk die ook mogen zijn. Het is het fundament dat elke inspanning mogelijk maakt. Als het graf leeg is, dan is er nog niets echt gezegd en gedaan. Geen enkel land is voor altijd betwist, geen enkele wond is voor altijd ongeneeslijk, geen enkele herinnering is voor altijd gevangen in haat. Niet omdat het gemakkelijk is – we weten hoe moeilijk het is – maar omdat de loop van de geschiedenis is veranderd. We lopen niet langer de dood tegemoet: vanuit dit graf ligt de dood achter ons. En zelfs als de oorlog ons iets anders lijkt te vertellen, zijn wij degenen die hebben gezien hoe de steen werd weggerold.
En samen met die steen lijkt het evangelie nog een andere steen weg te rollen: angst. Want de eerste paasboodschap is eenvoudig en ontwapenend: „Wees niet bang“ (vgl. Mt 28,5). Het binnengaan van dit lege graf – zelfs zonder medepelgrims, alleen, ondanks de oorlog – betekent oog in oog komen te staan met het mysterie van het vernieuwde leven. Het lege graf is geen leegte die de geschiedenis uitwist. Het vertelt ons niet dat lijden niet bestaat of dat het zal ophouden.
Zoals de evangeliën ons in herinnering brengen, is het verrijzenislichaam van Christus niet vrij van de sporen van de Passie. Maar die wonden zijn geen tekenen van een nederlaag: ze zijn het zegel van een leven dat de dood heeft overwonnen door deze in Zichzelf te dragen. Dit is de kern van Pasen: God wist onze geschiedenis niet uit; Hij transformeert haar door haar in het licht te brengen.
De liturgie van vandaag herinnert ons eraan dat de Verrijzenis ons niet opdraagt het kwaad door de vingers te zien. Ze leert ons dat de werkelijkheid zelf kan worden getransformeerd door de kracht van God. Hij heeft een weg gebaand waar voorheen een muur stond. Waar voorheen een onwrikbare steen lag, is er nu een drempel.
Jeruzalem, een stad die getekend is door de herinnering aan de dood, en vandaag de dag door zoveel verdeeldheid, wordt de plek waar het leven wordt verkondigd. Niet een ideaal, ver weg gelegen, vergeestelijkt leven. Maar het echte leven – het leven van mensen, thuis, in relaties, in gemeenschappen. De vraag waar de profeet Ezechiël zich over buigt – „Kunnen deze beenderen weer tot leven komen?“ (Ez 37,3) – is een vraag die ook wij ons vandaag stellen, als we kijken naar de ruïnes om ons heen en in ons. Het antwoord van het geloof in het paasmysterie is duidelijk: ja, ze kunnen weer tot leven komen. Niet omdat God wonderbaarlijke wonderen verricht, maar omdat God trouw is aan het leven in zijn meest authentieke vorm. Niet een leven zonder tegenstrijdigheden, maar een leven dat tegenstrijdigheden kan doorstaan en er getransformeerd uit tevoorschijn komt. En dit is nu al een paasoordeel over de geschiedenis: de dood met zijn angel (vgl. 1 Kor. 15:55) is niet de meester, is niet de heerser.
En sta mij toe dit te zeggen: als er hier, vandaag, een ‘steen’ is die we werkelijk kunnen wegrollen, dan is het wel degene die op ons hart drukt – de steen van berusting, van wrok, van wantrouwen. Het evangelie vraagt ons niet om buitengewone daden te verrichten, maar om het leven te beschermen, zelfs op kleine schaal. We zijn geroepen om het kruis niet te verloochenen, maar om het te verheerlijken, door het onderdeel te maken van de weg naar verlossing die ons verenigt met het leven van God.
En dit is de paasboodschap, hier vanuit de Heilige Grafkerk: blijf niet stilstaan voor de stenen van de wereld, maar laten we – voor zover we daartoe in staat zijn – „levende stenen” worden, tekenen van verzoening, bouwers van hoop, getuigen van een leven dat de dood niet langer kan uitdoven.
Christus is opgestaan. Hij is waarlijk opgestaan. Alleluia!
In De Standaard verscheen op deze Goede Vrijdag een column van godsdienstpedagoog Bert Roebben over Goede Vrijdag en LBV op school.
De titel van de roman van Nikos Kazantzakis beklijft en houdt mij als christen uit mijn slaap. Het verhaal is in zijn eenvoud universeel: een groep vluchtelingen, voornamelijk vrouwen, kinderen en ouderen, belandt in de weken voor Pasen in een welstellend dorp, zoekt zich een onderkomen en zorgt voor vijandige reacties bij de inwoners. Enkele jongeren in het dorp bekommeren zich om de vluchtelingen. Zij bereiden zich tegelijk voor op hun rol in het passiespel dat om de zeven jaar op Goede Vrijdag opgevoerd wordt. Meer en meer gaan zij zich identificeren met de vluchtelingen en met Christus, die het voor hen opneemt en het met de dood bekoopt. De passie is niet langer een spel maar wordt brute realiteit in het dorp. Het boek laat de lezer niet onberoerd: in de gestalte van mensen die lijden onder onrecht en uitsluiting verschijnt Christus vandaag opnieuw.
Ik zie ze op mijn dagelijkse nieuwsberichten voorbijtrekken: zij die op de vlucht zijn voor weer een nieuwe oorlog, onschuldige burgers vooral, slachtoffers van de brutale machtswellust en het schaamteloos geldgewin van enkelen. Maar ook dichterbij huis schaam ik me voor het gebrek aan gastvrijheid en inclusie in onze samenleving. En sluimerend onder dit alles wordt de taal van de ontmoeting besmeurd en heerst het narratief van afgrenzing en afschrikking. Ik vrees dat de latere Habermas gelijk heeft: als de taal van de humaniteit, die opgeslagen ligt in de grote levensbeschouwingen verloren gaat of besmeurd wordt, gaat ook de ervaring van humaniteit zelf verloren. Paus Leo voegde er vorige zondag in niet mis te verstane woorden aan toe dat Christus niet kan ingezet worden om een oorlog goed te praten.
Vooral de toekomst van onschuldige mensen, met name kinderen en jongeren, staat deze dagen onder druk. Als lerarenopleider voor het vak levensbeschouwing vraag ik me oprecht af hoe we met de taal van de ontmoeting zullen blijven “opboksen” tegen de taal van afgrenzing en afschrikking. Hoe blijft een humaan discours overeind, wanneer fake news, hate speech, leugens en een gebrek aan transparantie de toon zetten in samenleving en politiek? Hoe leren jonge mensen een cultuur van vertrouwen in een context die voortdurend het tegendeel beweert? En mag de school een plek zijn waar jonge mensen op verhaal mogen komen en hun kwetsbare identiteit mogen ontdekken, voorbij prestatiefascinatie en kennisrijke curricula? Akkoord, we moeten hen voorbereiden op moeilijke tijden, maar hoeveel “leerschool in humaniteit” willen we daarvoor opofferen? Ik wil er als christen nog wel eens over nadenken en me in het interlevensbeschouwelijke gesprek hierover engageren. Niet alleen op Goede Vrijdag.
De aanwinsten van afgelopen maand.
Boudens, Robrecht, Het spel van God en mens, Jecta, 1968 (1967).
Boudens, Robrecht, Over liefhebben en goed-zijn, Jecta, 1968.
Boudens, Robrecht, naar wie zouden wij gaan?, Jecta, 1969.
Boudens, Robrecht, De weelde van het arm-zijn, Jecta, 1969.
Boudens, Robrecht, de getijen van ons leven, Jecta, 1971.
Boudens, Robrecht, onze woorden kunnen u niet grijpen, Jecta, 1973.
De Witte, Kim, Ze draaien ons zot. Langer werken, ratrace, burn-out, Berchem, 2021.
Lehning, Arthur en (red.), De internationale avant-garde tussen de twee wereldoorlogen, bert bakker, 1963.
Vromman, Steven, Hoop. Een kompas in turbulente tijden, Gent, 2023.
Wildiers, Max, Het verborgen leven van de cultuur, Brussel, 1988.
Burggraeve, Roger, Hoog tijd voor een andere God. Bijbels diepgronden naar de ziel van ons mens-zijn, Leuven, 2015.
