De zomervakantie was goed gevuld. Wat klussen in huis, een beetje shopping, de grote kuis. Een aantal schooldagen. De dagelijkse huishoudelijke dingen. Twee cursussen godsdienst voor de derde graad grondig bijgewerkt en herschreven en een halve cursus geschiedenis voor het 4de geschreven. Catsitten bij Ragnar. Gentse Feesten. Wat geschreven voor Ghendtsche Tydinghen.
En gelezen. Speciaal voor deze vakantie heb ik mijn goodreadsaccount terug tot leven gebracht. 24 boeken. Hoofdzakelijk fictie.
Misschien moeten we de vraag eerder omdraaien: Ligt het aan de duurtijd van de vakantie, of is het aanbod aan buitenschoolse prikkels en stimuli voor een heleboel kinderen gewoon ontoereikend?
Als ouder van twee kinderen weet ik maar al te goed hoe uitdagend het is om de zomervakantie met pedagogisch verantwoorde activiteiten te vullen. Waar je als ouder ook je vakantie doorbrengt: je moet altijd creatief zijn, zoeken en puzzelen. En niet iedereen heeft de tijd of de middelen om elke dag uitstappen te plannen.
Lokale overheden kunnen hier een belangrijke rol in spelen door samenwerkingen tussen scholen, vrijetijdsaanbieders en jeugdwerkingen te stimuleren. Op die manier kunnen laagdrempelige vakantieactiviteiten georganiseerd worden, waar spel en leerprestaties hand in hand gaan.
'Duurt de vakantie te lang?' is dan ook niet de juiste vraag: 'Is het vakantieaanbod te beperkt?', is de vraag die we ons wel moeten stellen.
Een sterk vakantieaanbod is voor iedereen toegankelijk en gevarieerd. En net op die punten wringt het schoentje in heel wat gemeentes: activiteiten zijn onbereikbaar voor een heleboel ouders en hun kinderen, zowel letterlijk als financieel. De ongelijkheid inperken doet het in geen geval, integendeel, en dat valt te betreuren. Los van mogelijke verschillen in sociale en economische achtergronden hebben kinderen immers heel wat met elkaar gemeen: elk kind is een ontdekkingsreiziger en elk kind is een speelvogel, zowel tijdens als buiten de schooluren.
Is 9 weken zomervakantie te lang?
Ignace Glorieux: “Voor kansarme kinderen wel. Door naar school te gaan, neemt de ongelijkheid tussen leerlingen uit een kansrijk milieu en leerlingen die in kansarmoede leven, af. De zomervakantie maakt die kloof weer groter. Kwetsbare kinderen lopen meer zomerverlies op. De leerwinst die ze het afgelopen schooljaar boekten, zijn ze begin september grotendeels opnieuw kwijt. Dus hoe langer de vakantie, hoe groter de leerachterstand.
Hoe dat komt? Kwetsbare kinderen krijgen in de vakantie geen of slecht Nederlands te horen, ze gaan niet op taal- of sportkamp, volgen geen speelpleinwerking, lezen nauwelijks. Kansrijke kinderen doen dat vaak allemaal wel: zij gaan op reis met hun ouders, trekken naar zee met oma en opa, volgen een kamp dat ze eerst nog voorbereiden …”
Lopen kwetsbare kinderen alleen maar zomerverlies op of leren ze ook iets bij?
Ignace Glorieux: “Vakantie is voor alle kinderen een verrijkende ervaring. En dus ook voor kinderen uit meer kansarme milieus. Het grote probleem is dat wat zij leren tijdens de vakantie niet aansluit bij de middenklassecultuur die in hun school leeft, maar ook niet bij de vereiste kennis. Ze worden een krak in gamen, sleutelen een brommer in elkaar, leren omgaan met straatcodes, dompelen zich onder in de cultuur en taal in hun land van afkomst … Allemaal verrijkend, maar met die kennis scoor je niet beter in de klas.”
Wat kan je als leraar doen tegen dat zomerverlies?
Ignace Glorieux: “Stimuleer je leerlingen om zinvolle vakantieactiviteiten te boeken. Laat hen zelf 3 uitdagingen bedenken. Dat betekent niet dat leerlingen hun vakantie volledig moeten vullen met activiteiten die aansluiten bij je lesinhoud. Wat luieren of rondhangen, tv kijken of zelfs verveling kunnen echt geen kwaad. Het is tenslotte vakantie en dat moet het ook zijn.”
Nodig de plaatselijke jeugdbewegingen, jeugddienst of bib uit in je klas om hun zomerprogramma voor te laten stellen. Prikkel jongeren om als jobstudent te werken. Geef ze tips of verwijs naar de databank met vakantiejobs. Met een vakantiejob doen jongeren ervaring op die hen doet nadenken over hun studiekeuze of verdere loopbaan. Of vraag je leerlingen of ze graag wat boeken uit je klasbib ontlenen.”
Wat kan de school doen?
Ignace Glorieux: “Creëer een open schoolklimaat. Stel de school tijdens de vakantieperiodes open voor opvanginitiatieven, vrijwilligersactiviteiten of kampen. Of organiseer als school zelf een zomeraanbod. Inschrijven voor zo’n activiteit op school is heel laagdrempelig. Want kansarme ouders en hun kinderen kennen de school.
Of nodig taalzwakke ouders uit voor een zomerschool, een cursus Nederlands of een spelletjesnamiddag. Sociaal zwakkere ouders associëren de school te vaak met hun eigen negatieve ervaring uit het verleden. Een verrijkende en leuke ervaring op school doet die emotie verdwijnen. In zo’n brede school kunnen kansrijke kinderen hun interesses maximaal ontwikkelen en zijn er voor kansarme kinderen meer gelijke kansen.”
We hebben niet alleen het recht om vakantie op te nemen, maar ook de verdomde plicht om vakantie te houden.
1936
Als werknemersbeweging hebben we fel gestreden voor het recht op vakantie. In 1936, na de Grote Staking in juni, werd het recht op één week betaald verlof ingevoerd. Een overwinning voor de vakbonden die het leven van de mensen ingrijpend veranderde. Doorheen de jaren werd het recht uitgebreid en sinds 1975 kan iedere werknemer in België twintig dagen vakantie opnemen. Zonder twijfel is dit duur bevochten recht op vakantie zinvol. Alleen vraag ik me af of we vandaag wel zo zinnig met die vrije tijd omspringen.
Onderdruk
Vakantie is: tijd vacant - of beschikbaar - hebben voor jezelf, voor je gezin, familie en vrienden. Het is tijd om te ontspannen, door op reis te gaan, klusjes op te knappen, een spannend boek te lezen, uitstapjes te maken. Het is tijd om de druk van de ketel te halen en om van een toestand van overdruk naar een situatie van onderdruk te gaan.
Maar als ik eerlijkheidshalve naar mezelf kijk, stel ik vast dat ik er niet in slaag om wat gas terug te nemen. En ik ben kennelijk niet alleen, want ook in mijn omgeving zie ik dat velen lijden onder het fenomeen van vakantiestress.
Vakantiestress
Het begint al in de aanloop naar de vakantie. Snel, snel willen we nog dossiers afronden op het werk. We moeten ook onze reis voorbereiden en nog gauw nieuwe zomerkledij kopen tijdens de solden. Tijdens de vakantie zelf loert het gevaar om de hoek dat we ons werk mentaal niet loslaten. Zeker voor mensen met een smartphone, die voortdurend bereikbaar zijn voor hun werkgever, is dat aartsmoeilijk.
En dan ligt daar nog een ellenlang lijstje thuis te wachten, met taken die we tijdens het jaar niet konden realiseren en die nu of nooit uitgevoerd moeten worden. Het zou haast de omgekeerde wereld zijn, als we ernaar zouden snakken om terug te mogen gaan werken om aan de vakantiestress te ontsnappen.
Plicht
Mijn idee is dus dat we niet alleen het recht hebben om vakantie op te nemen, maar ook de verdomde plicht om vakantie te houden. Dit is evenzeer een tip voor anderen, als een wens voor mezelf. Tijdens mijn vakantie wil ik in de tuin werken, moet ik de verbouwingsplannen aan mijn huis in gang zetten, wil ik die en die vrienden bezoeken, moet ik mijn eindwerk schrijven… Veel willen en moeten, en weinig loslaten. Soms heb ik het gevoel dat ik helemaal geen vakantie heb genomen.
Mentale rust
En onvermijdelijk kom je dan uit bij de vraag of de verhouding tussen werk en privéleven tijdens het werkjaar wel in evenwicht is. Vaak worden we bij het begin van de vakantie ziek, omdat we dan tijd hebben om ziek te zijn. Een heel jaar lang zijn we mentaal in overdruk, stress lijkt structureel ingebouwd in ons leven. Dat pleit er al helemaal voor om toch minstens de vakantie daarvan te vrijwaren en die tijd in te zetten waarvoor ze dient: het werk en de stress eens een tijdje loslaten en mentaal tot rust komen. Plan dus niet te veel in je verlof en leef eens rustig van dag tot dag.
